Tek kullanımlık eldivenler sağlık, gıda, temizlik, güzellik ve farklı profesyonel çalışma alanlarında hijyenin ve el korumasının desteklenmesi amacıyla kullanılır. Ancak eldivenin doğru malzemeden üretilmiş olması, uygun bedende seçilmesi veya dışarıdan temiz görünmesi güvenli kullanım için tek başına yeterli değildir.
Önemli konulardan biri de eldivenin ne zaman çıkarılması ve yenisiyle değiştirilmesi gerektiğidir.
Tek kullanımlık eldivenler; kullanıldıkları işlem tamamlandığında, kirlenme veya çapraz bulaşma riski oluştuğunda, zarar gördüklerinde ve farklı bir işleme geçildiğinde ilgili hijyen prosedürüne göre değiştirilmelidir. Ayrıca ürünün belirlenmiş kullanım sınırları ve çalışma ortamının özel gereklilikleri dikkate alınmalıdır.
Eldivenlerin değiştirilme sıklığı yalnızca kaç saat kullanıldıklarına göre belirlenemez. Sağlık kuruluşunda kullanılan muayene eldiveniyle gıda hazırlama sırasında kullanılan poşet eldivenin veya laboratuvarda kimyasal temasına maruz kalan nitril eldivenin değiştirme koşulları farklı olabilir.
Bu rehberde tek kullanımlık eldivenlerin ne zaman değiştirilmesi gerektiğini, farklı sektörlerde dikkat edilmesi gerekenleri, el hijyeninin önemini ve doğru eldiven çıkarma yöntemini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Tek kullanımlık eldivenlerin temel amaçlarından biri, yapılan işin koşullarına uygun bir fiziksel bariyer oluşturmaktır.
Ancak bu bariyerin sağladığı koruma sınırsız değildir.
Eldivenlerin dış yüzeyleri kullanım sırasında kirlenebilir. Eldiven malzemesi mekanik etkiler nedeniyle zarar görebilir veya belirli kimyasal maddelerle temas sonucunda özelliklerini kaybedebilir.
Ayrıca eldivenin üzerinde gözle görülür kir bulunmaması, mikroorganizmalar veya başka bulaşanlar taşımadığı anlamına gelmez.
Örneğin çiğ et hazırlarken kullanılan eldiven, dışarıdan temiz görünse bile doğrudan tüketime hazır gıdalara mikroorganizma taşıyabilir.
Benzer şekilde hasta bakımında kullanılan bir eldivenin başka bir hastada kullanılmaya devam edilmesi, mikroorganizmaların hastalar arasında taşınmasına neden olabilir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), eldivenlerin çıplak eller gibi kontamine olabileceğini ve uygun zamanlarda değiştirilmemelerinin enfeksiyon kontrolünü olumsuz etkileyebileceğini vurgulamaktadır.
Bu nedenle doğru kullanımda amaç, eldiveni mümkün olduğunca uzun süre elde tutmak değil; gerektiği sürece kullanmak ve uygun zamanda değiştirmektir.
Değiştirme kararı, yapılan işin türüne göre farklılık gösterebilse de birçok kullanım alanında ortak ilkeler bulunur.
Tek kullanımlık eldivende yırtık, delik veya başka bir fiziksel hasar fark edildiğinde kullanım sürdürülmemelidir.
Özellikle sıvı veya bulaşıcı maddelerle temasın bulunduğu işlemlerde eldiven bütünlüğünün korunması önemlidir.
Örneğin küçük bir metal parçanın eldiveni delmesi ya da eldivenin giyilirken parmak bölümünden yırtılması, ürünün beklenen bariyer özelliğini etkileyebilir.
Bu durumda işlem güvenli şekilde durdurulmalı, eldiven çıkarılmalı, gerekli el hijyeni uygulanmalı ve uygun yeni eldiven kullanılmalıdır.
Eldivenin kirlenmesi yalnızca üzerinde belirgin bir leke oluşması anlamına gelmez.
Kan, vücut sıvısı, çiğ gıda, atık veya başka kirletici maddelerle temas sonrasında eldivenin kullanımına devam edilmesi başka yüzeylerin kontamine olmasına neden olabilir.
Kirli eldivenler işlem tamamlandıktan sonra ilgili hijyen prosedürüne göre değiştirilmelidir.
Ancak hangi temasın eldiven değişimi gerektirdiği, yapılan işin niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Bir işlemde kullanılan eldivenin başka bir işlemde kullanılmaya devam edilmesi her zaman uygun değildir.
Örneğin:
Çiğ tavuk hazırlığından salata hazırlığına geçmek.
Temizlik işleminden gıda servisine geçmek.
Kontamine malzemeleri topladıktan sonra temiz ekipmana dokunmak.
Hasta bakımında kirli bir vücut bölgesinden temiz bir bölgeye geçmek.
Bu tür durumlarda eldivenin değiştirilmesi, gerektiğinde el hijyeni uygulanması ve yeni işleme uygun ürünün kullanılması önemlidir.
Buradaki amaç yalnızca eldivenin yenilenmesi değil, bir işlemden diğerine bulaşmanın önlenmesidir.
Eldivenlerde yalnızca gözle görülen yırtılmalar değil, malzemenin özelliklerindeki değişiklikler de önemlidir.
Özellikle kimyasal temas bulunan işlemlerde eldivenin sertleşmesi, yumuşaması, şişmesi veya başka fiziksel değişiklikler göstermesi malzemenin etkilendiğine işaret edebilir.
Ancak görünür bir değişiklik bulunmaması, eldivenin kimyasal korumasının sürdüğünü garanti etmez.
Bu nedenle kimyasal eldivenlerin değiştirilmesi yalnızca görünür hasara göre belirlenmemelidir.
Tek kullanımlık eldivenler, çıkarıldıktan sonra yeniden kullanılmak amacıyla tasarlanmamıştır.
Eldivenin çıkarılması sırasında dış yüzeydeki kirleticiler ellere veya eldivenin iç yüzeyine bulaşabilir.
Ayrıca tekrar giyme sırasında malzemenin aşırı gerilmesi ve zarar görmesi mümkündür.
Bu nedenle çıkarılmış bir tek kullanımlık eldiven yeniden takılmamalıdır.
Bazı eldivenlerin belirli kimyasal temaslar veya özel uygulamalar için üretici tarafından belirtilmiş kullanım sınırlamaları bulunabilir.
Böyle durumlarda üreticinin talimatları ve işyerinin risk değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Bununla birlikte üretici belirli bir kullanım süresi belirtmiş olsa bile eldiven daha önce kirlenir, zarar görür veya işlem değişikliği nedeniyle uygunluğunu kaybederse belirtilen sürenin dolması beklenmemelidir.
Tek kullanımlık eldivenler için bütün sektörlerde ve bütün ürünlerde geçerli olan tek bir kullanım süresi bulunmaz.
Örneğin bir muayene eldiveninin hastalar arasında değiştirilmesi gerekirken gıda hazırlamada eldiven değişimi yapılan işlemlerle ilişkilidir.
Kimyasal koruma amaçlı eldivenlerde ise temas edilen maddenin özellikleri ve üreticinin kimyasal dayanım verileri önemli olabilir.
Bazı eldiven rehberlerinde dört saatlik bir değiştirme süresi önerilmektedir.
Ancak bütün tek kullanımlık eldivenlerin dört saat boyunca güvenle kullanılabileceği veya yalnızca dört saatte bir değiştirilmesinin yeterli olduğu söylenemez.
Bazı işletmelerin belirlediği sabit süreler, kendi çalışma prosedürlerinin bir parçası olabilir.
Ayrıca belirli acil durumlarda veya özel uygulamalarda farklı süre sınırlamaları bulunabilir.
Ancak bu koşullara özgü süreler, bütün eldiven kullanıcıları için genel bir kural oluşturmaz.
Örneğin bir gıda çalışanı çiğ tavukla çalıştıktan beş dakika sonra hazır salata hazırlamaya geçecekse dört saat dolmadığı için aynı eldiveni kullanmaya devam edemez.
Benzer şekilde bir sağlık çalışanı yeni bir hastaya geçerken önceki hastada kullandığı eldivenleri kullanmamalıdır.
Doğru yaklaşım, eldivenin kullanım süresini yapılan işlem, bulaşma riski ve ürünün teknik sınırlarıyla birlikte değerlendirmektir.
Sağlık kuruluşlarında eldiven kullanımı, enfeksiyonların önlenmesine yönelik standart önlemlerin önemli bir parçasıdır.
Ancak eldiven kullanılması, el hijyeni gerekliliklerini ortadan kaldırmaz.
CDC, hasta bakımında eldivenlerin belirli durumlarda değiştirilmesini ve çıkarıldıktan sonra el hijyeni uygulanmasını önermektedir.
Bir hastanın bakımında kullanılmış tek kullanımlık muayene eldiveni başka bir hastanın bakımında kullanılmamalıdır.
Hasta değişiminde eldivenin çıkarılması, el hijyeni uygulanması ve yeni işlem eldiven gerektiriyorsa yeni bir çift kullanılması gerekir.
Örneğin bir hastadan kan alma işlemini tamamlayan sağlık çalışanının aynı eldivenlerle başka bir hastada işleme devam etmesi uygun değildir.
Evet, bazı durumlarda gerekir.
Örneğin aynı hastanın kontamine bir vücut bölgesinde çalıştıktan sonra temiz bir vücut bölgesine geçilecekse eldivenin değiştirilmesi ve ilgili el hijyeni prosedürünün uygulanması gerekebilir.
Bunun nedeni, aynı hastanın farklı bölgeleri arasında da mikroorganizmaların taşınabilmesidir.
CDC, hasta bakımında kirli bölgeden temiz bölgeye geçişi eldiven değiştirme gerektiren durumlar arasında belirtir.
Kan veya diğer vücut sıvılarıyla temas bulunan işlem tamamlandığında eldivenler uygun şekilde çıkarılmalı ve el hijyeni uygulanmalıdır.
Eldivenin işlem sırasında belirgin şekilde kirlenmesi veya zarar görmesi hâlinde de değişim gerekebilir.
Ancak her işlemde aynı yaklaşım yeterli olmayabilir. İşlemin niteliği ve kurumun enfeksiyon kontrol prosedürleri esas alınmalıdır.
Steril eldivenlerde fiziksel bütünlüğün yanında sterilitenin korunması da önemlidir.
Steril eldiven yırtıldığında, delindiğinde veya steril kalması gereken yüzeyin kontamine olmasından şüphe edildiğinde ilgili aseptik prosedüre göre değiştirilmelidir.
Steril eldivenlerin gerektiğinde değiştirilmesi, işlemin diğer enfeksiyon kontrol önlemlerinin yerine geçmez.
Steril ve nonsteril ürünlerin kullanım farkları için Steril ve Steril Olmayan Eldiven Arasındaki Farklar rehberimiz incelenebilir.
Gıda sektöründe eldiven değiştirme kuralları özellikle çapraz bulaşmanın önlenmesi açısından önemlidir.
Eldivenler yanlış kullanıldıklarında mikroorganizmaları bir gıdadan başka bir gıdaya taşıyabilir.
Aynı durum kirli çalışma yüzeyleri, kullanılan ekipmanlar ve farklı gıda hazırlama işlemleri arasında da ortaya çıkabilir.
Çiğ tavuk, et veya balık gibi ürünlerle temas sonrasında doğrudan tüketilecek gıdalara geçilirken uygun hijyen önlemleri uygulanmalıdır.
Örneğin bir mutfak çalışanının çiğ tavuk hazırlarken kullandığı eldivenlerle yıkanmış marul veya hazırlanmış sandviçe dokunması çapraz bulaşmaya neden olabilir.
Bu durumda kirli eldiven çıkarılmalı, eller uygun şekilde yıkanmalı ve gerekiyorsa yeni eldiven kullanılmalıdır.
Farklı gıda türleriyle çalışırken yalnızca mikrobiyolojik bulaşma değil, alerjen çapraz teması da önemlidir.
Örneğin belirli alerjenleri içeren bir malzemeyle çalıştıktan sonra alerjen içermemesi amaçlanan başka bir ürüne geçilecekse işletmenin alerjen kontrol prosedürleri uygulanmalıdır.
Bu süreçte eldiven değişimi önemli olabilir. Ancak eldivenin değiştirilmesi tek başına yeterli olmayabilir; ekipman ve çalışma yüzeylerinin uygun şekilde temizlenmesi de gerekebilir.
Gıda hazırlama sırasında kullanılan eldivenlerle telefon, para, çöp kutusu veya başka kirli yüzeylere dokunulması bulaşma riskini artırabilir.
Örneğin sandviç hazırlayan bir çalışanın aynı eldivenlerle ödeme alıp ardından sandviç hazırlamaya devam etmesi uygun değildir.
Böyle durumlarda eldiven çıkarılmalı, gerekli el hijyeni uygulanmalı ve gıda hazırlama işlemine uygun şekilde devam edilmelidir.
İşletmelerde gıda hazırlama ve ödeme görevlerinin ayrılması, bu tür risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Tek kullanımlık eldivenler belirli bir gıda hazırlama görevi tamamlandığında çıkarılmalıdır.
Örneğin çiğ et hazırlama işlemi bittikten sonra başka bir göreve geçilecekse aynı eldivenin kullanılmasına devam edilmemelidir.
FDA Food Code 2026, gıda hazırlamada tek kullanımlık eldivenlerin görev bazlı kullanılmasını temel ilke olarak ele alır. Yeni sürüm, onay gerektiren belirli koşullarda iç eldiven üzerine görev özelinde dış eldiven kullanılmasına ilişkin sınırlı bir istisna da içerir.
Ancak bu düzenleme ABD'deki model gıda güvenliği rehberine aittir ve Türkiye için doğrudan genel bir mevzuat hükmü olarak yorumlanmamalıdır.
Türkiye'deki gıda işletmelerinde uygulanabilir hijyen gereklilikleri, işletmenin risk değerlendirmesi ve ilgili gıda güvenliği prosedürleri esas alınmalıdır.
Gıda işlemleri için uygun eldiven seçimi hakkında daha fazla bilgiye Gıda İçin Hangi Eldiven Kullanılmalı? rehberimizden ulaşabilirsiniz.
Çapraz bulaşma, mikroorganizmaların veya başka istenmeyen maddelerin bir yüzeyden, üründen veya çalışma alanından başka birine taşınmasıdır.
Tek kullanımlık eldivenler, doğru kullanıldığında bazı bulaşma risklerini azaltmaya yardımcı olabilir.
Ancak kontamine bir eldivenle farklı yüzeylere dokunulması, eldivenin kendisini bulaşma aracı hâline getirebilir.
Örneğin sağlık çalışanının hasta bakımında kullandığı eldivenle bilgisayar klavyesine veya ortak kullanılan ekipmanlara dokunması, bu yüzeylerin kirlenmesine neden olabilir.
Benzer şekilde gıda çalışanının çiğ gıdayla temas etmiş eldivenle temiz ekipmanlara dokunması da çapraz bulaşma riski oluşturabilir.
Bu nedenle çapraz bulaşmayı önlemede üç unsur birlikte değerlendirilmelidir:
Eldivenin doğru işlem için seçilmesi.
Kirlenme veya işlem değişiminde uygun şekilde çıkarılması ve değiştirilmesi.
Gerekli zamanlarda el hijyeninin ve diğer temizlik prosedürlerinin uygulanması.
Eldivenin değiştirilmesi önemli bir hijyen önlemidir; ancak tek başına bütün bulaşma risklerini ortadan kaldırmaz.
Temizlik işlemlerinde kullanılan eldivenlerin değiştirme koşulları, yapılan işe ve kullanılan temizlik maddelerine bağlıdır.
Örneğin hafif yüzey temizliği ile yoğun kimyasal içeren bir ürünün kullanılması aynı koruma gerekliliklerine sahip değildir.
Tek kullanımlık eldivenler, ürünün kullanım amacına uygun olduklarında belirli temizlik işlemlerinde kullanılabilir.
Ancak eldiven seçiminin ve değiştirme zamanının yalnızca malzeme adına göre belirlenmesi doğru değildir.
Temizlik maddeleriyle çalışırken eldivenin ilgili kimyasala uygunluğu kontrol edilmelidir.
Bazı temizlik ürünleri eldiven malzemesinin özelliklerini etkileyebilir.
Bu nedenle eldivende:
Sertleşme veya yumuşama,
Şişme,
Yırtılma,
Delinme,
Belirgin yüzey bozulması
gibi değişiklikler oluştuğunda eldivenin kullanımı durdurulmalıdır.
Ancak görünür hasar bulunmaması, eldivenin kimyasala karşı koruma sağladığını garanti etmez.
Tuvalet temizliğinde kullanılan eldivenle mutfak tezgâhının veya gıda hazırlama yüzeyinin temizlenmesi uygun değildir.
Bu gibi işlemler arasında eldiven değişimi ve gerekli el hijyeni uygulanmalıdır.
Ayrıca temizlik malzemelerinin de uygun şekilde ayrılması gerekir.
Eldiven değişimi, kirli temizlik ekipmanlarının neden olabileceği bulaşma risklerini tek başına ortadan kaldırmaz.
Hayır.
Tek kullanımlık nitril, lateks veya vinil eldivenlerle tekrar kullanılabilir koruyucu temizlik eldivenleri farklı amaçlarla tasarlanabilir.
Tekrar kullanılabilir eldivenlerde üreticinin belirttiği temizleme, saklama ve yeniden kullanım talimatları bulunabilir.
Ancak bu talimatlar tek kullanımlık eldivenlere uygulanmamalıdır.
Kimyasal maddelerle çalışırken eldivenin değiştirme zamanını belirlemek, yalnızca kullanım süresini takip etmekten daha karmaşık olabilir.
Çünkü bazı kimyasallar, eldiven yüzeyinde görünür hasar oluşturmadan malzemenin içinden geçebilir.
Bu durum kimyasal geçirgenlik olarak adlandırılır.
Kimyasal geçirgenlik, bir maddenin eldiven malzemesinin içinden moleküler düzeyde ilerlemesidir.
Eldiven üreticileri belirli kimyasallara karşı laboratuvar koşullarında test edilmiş geçirgenlik verileri sunabilir.
Bu veriler arasında geçirgenliğin belirli bir eşikte tespit edilmesine kadar geçen süre de bulunabilir.
Ancak laboratuvar testindeki geçirgenlik süresi, eldivenin gerçek çalışma ortamında aynı süre boyunca güvenle kullanılabileceğini garanti etmez.
Sıcaklık, kimyasal karışımı, eldivenin gerilmesi ve kullanım sırasında oluşan başka etkiler performansı değiştirebilir.
Bu nedenle tehlikeli kimyasallarla çalışırken eldivenin değiştirme koşulları, üreticinin kimyasal dayanım verileri ve işyerinin risk değerlendirmesi temelinde belirlenmelidir.
Tehlikeli bir kimyasalın eldivene sıçraması durumunda ilgili kimyasalın güvenlik bilgi formu ve işyerinin acil durum prosedürleri uygulanmalıdır.
Yalnızca eldivenin dış yüzeyinin temiz görünmesini beklemek veya belirli bir sürenin dolmasını esas almak doğru değildir.
Kimyasal koruma için uygun olmayan eldivenlerin kullanılması, eldiven zamanında değiştirilse bile yeterli koruma sağlamayabilir.
Bütün nitril eldivenler için geçerli tek bir kimyasal koruma süresi yoktur.
Nitril eldivenlerin malzeme formülasyonları, kalınlıkları ve test edilmiş performansları farklı olabilir.
Bu nedenle belirli bir kimyasal ve eldiven modeli bilinmeden dakika veya saat cinsinden genel bir koruma süresi verilmemelidir.
Kuaförlük, güzellik salonları, dövme ve kişisel bakım uygulamalarında eldiven değiştirme ihtiyacı gerçekleştirilen işleme bağlıdır.
Örneğin saç boyası uygulamasında kullanılan eldivenin farklı bir müşteride veya farklı bir kimyasal işlemde kullanılmaya devam edilmesi uygun olmayabilir.
Benzer şekilde dövme uygulamalarında, kullanılan ekipmanlar ve çalışma yüzeyleri arasında bulaşma riskinin kontrol edilmesi gerekir.
Bu alanlarda özellikle şu durumlar değerlendirilmelidir:
Müşteri değişimi,
Farklı işleme geçiş,
Eldivenin kirlenmesi,
Eldivenin yırtılması veya delinmesi,
Kullanılan kimyasala ilişkin koruma sınırları.
Eldivenlerin değiştirilmesi, ekipman temizliği ve diğer hijyen uygulamalarının yerine geçmez.
Tek kullanımlık eldivenlerde malzeme türü kullanım özelliklerini etkileyebilir.
Ancak bir eldivenin nitril, lateks, vinil, TPE veya HDPE olması tek başına ne kadar süre kullanılabileceğini belirlemez.
Aynı malzemeden üretilen farklı ürünlerin kalınlıkları, esneklikleri ve teknik performansları değişebilir.
Nitril eldivenler farklı kalınlık ve yüzey yapılarında üretilir.
Tıbbi muayene, gıda hazırlama veya başka profesyonel uygulamalar için uygun nitril modelleri bulunabilir.
Ancak kalın nitril eldivenler de tek kullanımlık olarak tasarlanmışsa yeniden kullanılmamalıdır.
Farklı nitril eldiven çeşitleri arasında seçim yaparken ürünün kullanım amacı ve üretici talimatları dikkate alınmalıdır.
Lateks eldivenler esnek yapılarıyla öne çıkabilir.
Ancak doğal kauçuk lateksinin esnekliği, eldivenin tekrar kullanılabileceği veya daha uzun süre hijyenik kalacağı anlamına gelmez.
Lateks alerjisi riski de ürün seçimi sırasında ayrıca değerlendirilmelidir.
Vinil eldivenler belirli kısa süreli uygulamalarda değerlendirilebilir.
Ancak eldivenin değiştirme zamanı yalnızca vinil malzemeden üretilmiş olmasına göre belirlenmemelidir.
Yapılan işlem, eldivenin bütünlüğü ve kullanım amacına uygunluğu önemlidir.
TPE ve HDPE poşet eldivenler, ürünün tasarımına bağlı olarak kısa süreli işlemlerde hızlı giyilip çıkarılabilen seçenekler sunabilir.
Ancak hızlı giyilip çıkarılabilmeleri, kirli eldivenin başka işlemlerde kullanılmasına izin vermez.
Örneğin gıda servisinde kullanılan uygun bir HDPE poşet eldiven, görev tamamlandığında çıkarılmalıdır.
Tek kullanımlık eldivenler yıkanarak, dezenfekte edilerek veya başka yöntemlerle temizlenerek tekrar kullanılmamalıdır.
Çünkü eldivenlerin dış yüzeyindeki kirletici maddelerin güvenilir şekilde giderilmesi her zaman mümkün değildir.
Ayrıca temizleme işlemleri bazı eldivenlerin malzeme bütünlüğünü olumsuz etkileyebilir.
CDC ve WHO, tek kullanımlık tıbbi eldivenlerin yıkanarak veya dezenfekte edilerek yeniden kullanılmasını rutin uygulama olarak önermemektedir.
Tek kullanımlık eldivenleri yeniden kullanabilmek amacıyla alkol veya dezenfektanla temizlemek uygun bir yöntem olarak kabul edilmemelidir.
Kullanılan dezenfektan eldiven malzemesini etkileyebilir. Ayrıca temizleme işlemi, eldivenin bütün mikroorganizmalardan arındırıldığını veya ilk bariyer performansını koruduğunu garanti etmez.
Bazı özel üretim ve profesyonel uygulamalarda eldivenlerin dezenfektanlarla uyumuna ilişkin ürün bazlı prosedürler bulunabilir. Ancak bunlar standart tek kullanımlık eldivenler için genel yeniden kullanım izni anlamına gelmez.
Tek kullanımlık eldiven çıkarılmışsa normal uygulama, uygun şekilde atılması ve gerektiğinde yeni eldiven kullanılmasıdır.
Eldiven kullanılması, el hijyeninin yerine geçmez.
Ellerin temiz olması, eldivenin doğru giyilmesi ve gerektiğinde uygun şekilde değiştirilmesi birlikte değerlendirilmelidir.
WHO'nun 2025 tarihli el hijyeni açıklamasında da eldivenlerin mikroorganizma taşıyabileceği ve el hijyeninin gerekli zamanlarda uygulanmasının önemini koruduğu belirtilmektedir.
Sağlık hizmetlerinde eldiven gerektiren bir işleme başlamadan önce uygun el hijyeni uygulanmalıdır.
Gıda hazırlama işlemlerinde de temiz ellerle çalışılması ve ilgili el yıkama gerekliliklerine uyulması önemlidir.
Eldivenin iç yüzeyinin ellerdeki kirleticilerle temas etmesi veya giyme sırasında dış yüzeyinin kirlenmesi riski dikkate alınmalıdır.
Kullanılmış eldiven çıkarıldıktan sonra uygun el hijyeni uygulanmalıdır.
Çünkü eldivenin çıkarılması sırasında dış yüzeyde bulunan kirleticiler ellere geçebilir.
Sağlık kuruluşlarında CDC, eldiven çıkarıldıktan hemen sonra el hijyeni uygulanmasını önerir.
El hijyeninde sabun ve su veya uygun el antiseptiğinin seçimi ise çalışma ortamına ve eldeki kirlenme durumuna göre belirlenmelidir.
Örneğin eller görünür şekilde kirliyse sabun ve suyla yıkama önemlidir.
Tek kullanımlık eldivenin doğru çıkarılması, kirli dış yüzeyin çıplak ellerle temasını azaltmaya yardımcı olur.
CDC'nin koruyucu ekipman çıkarma rehberinde eldivenin mümkün olduğunca dış yüzeye temas edilmeden çıkarılması açıklanmaktadır.
1. Bir elinizdeki eldivenin dış yüzeyini bileğe yakın bölümünden diğer eldivenli elinizle kavrayın.
2. Eldiveni dış yüzeyi içe dönecek şekilde elinizden sıyırarak çıkarın.
3. Çıkardığınız eldiveni hâlâ eldivenli olan elinizde tutun.
4. Eldivensiz elinizin parmaklarını diğer eldivenin bilek kısmında iç yüzeyin altına dikkatlice yerleştirin.
5. İkinci eldiveni de iç yüzeyinden sıyırarak çıkarın. Böylece ilk eldiven ikinci eldivenin içinde kalabilir.
6. Kullanılmış eldivenleri uygun atık kabına atın ve gerekli el hijyenini uygulayın.
Eldiven çıkarırken kirli dış yüzeyin çıplak ele, yüze veya temiz kıyafetlere temas etmemesine dikkat edilmelidir.
Özellikle biyolojik veya kimyasal tehlikelerin bulunduğu işlemlerde işyerinin özel koruyucu ekipman çıkarma prosedürleri esas alınmalıdır.
Kullanılmış eldivenlerin atılacağı yer, eldivenin kullanım alanına ve hangi maddelerle temas ettiğine bağlıdır.
Bütün kullanılmış eldivenler aynı atık sınıfında değerlendirilmez.
Kan, vücut sıvıları veya başka bulaşıcı maddelerle kontamine olmuş eldivenlerin atık yönetimi ilgili tıbbi atık kuralları ve kurum prosedürleri doğrultusunda yapılmalıdır.
Ancak sağlık kuruluşunda kullanılan her eldivenin koşulsuz olarak aynı atık sınıfına girdiği varsayılmamalıdır.
Atıklar ilgili mevzuat ve kontaminasyon özelliklerine göre sınıflandırılmalıdır.
Tehlikeli maddeyle kontamine olmamış genel kullanılmış eldivenler işletmenin uygun atık toplama sistemine göre bertaraf edilmelidir.
Gıda üretiminde eldiven parçalarının ürüne karışmasını önlemek için atık kaplarının konumu ve çalışanların eldiven çıkarma alışkanlıkları önemlidir.
Tehlikeli kimyasallarla kontamine olan eldivenler, ilgili kimyasalın atık yönetimi gerekliliklerine göre değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bütün kullanılmış eldivenlerin doğrudan evsel atığa atılabileceği şeklinde genel bir kural bulunmaz.
Durum | Genel yaklaşım |
|---|---|
Eldiven yırtıldı veya delindi | Kullanımı durdur, uygun şekilde çıkar ve değiştir |
Hasta değişti | Kullanılmış eldiveni çıkar, el hijyeni uygula |
Aynı hastada kirli bölgeden temiz bölgeye geçiliyor | İlgili enfeksiyon kontrol prosedürüne göre değiştir |
Çiğ gıdadan hazır gıdaya geçiliyor | Eldiveni değiştir ve uygun el hijyeni uygula |
Gıda hazırlarken para veya kirli yüzeye dokunuldu | Temiz gıda işlemine devam etmeden önce gerekli hijyen önlemlerini uygula |
Kimyasal sıçradı | Kimyasala özgü güvenlik ve eldiven değiştirme prosedürünü uygula |
Temizlik alanı değişti | Bulaşma riskine göre eldiveni değiştir |
Tek kullanımlık eldiven çıkarıldı | Yeniden takma |
Eldiven dışarıdan temiz görünüyor | Tek başına kullanımın güvenli olduğunu göstermez |
Sabit bir süre doldu | Ürün ve işletme prosedüründeki sınırları değerlendir; daha önce değişim gerekmiş olabilir |
Bu tablo genel kullanım ilkelerini özetler. Sağlık, gıda ve kimyasal işlemlerindeki özel gereklilikler ayrıca dikkate alınmalıdır.
Yüksek miktarda tek kullanımlık eldiven tüketen işletmelerde doğru değiştirme alışkanlıklarının oluşturulması hem hijyen hem de satın alma planlaması açısından önemlidir.
Ancak bütün çalışanlara yalnızca belirli aralıklarla eldiven değiştirmeleri gerektiğini söylemek her zaman yeterli değildir.
İşletmelerde kullanılabilecek daha etkili yaklaşım, eldiven değiştirilmesini yapılan işlemlerle ilişkilendirmektir.
Öncelikle eldiven kullanılan görevler tespit edilmelidir.
Örneğin gıda işletmelerinde çiğ ürün hazırlama, hazır gıda servisi ve temizlik işlemleri farklı gereklilikler içerebilir.
Her işte eldiven kullanılması gerekli değildir.
Özellikle sağlık hizmetlerinde gereksiz eldiven kullanımının önlenmesi de doğru hijyen uygulamasının bir parçasıdır.
Bu nedenle hangi işlemlerde eldiven kullanılacağı, hangilerinde uygun el hijyeni ve başka yöntemlerin yeterli olduğu belirlenmelidir.
Çalışanların yalnızca belirli bir süreye değil, yapılan işin koşullarına göre karar verebilmesi önemlidir.
Örneğin kirlenme, hasar, görev değişikliği ve kimyasal temas gibi durumlar prosedürde açık şekilde tanımlanmalıdır.
Eldiven değiştirme prosedürü, el hijyeninden bağımsız hazırlanmaz.
Çalışanların eldiven takmadan önce ve çıkardıktan sonra hangi hijyen uygulamalarını gerçekleştirecekleri belirlenmelidir.
İşletmede yeterli sayıda ve uygun bedenlerde eldiven bulundurulması, çalışanların gerektiğinde yeni eldivene ulaşabilmesine yardımcı olur.
Uygun olmayan bedenler, giyme güçlüğüne veya kullanım sırasında eldivenin zarar görmesine neden olabilir.
İşletmeler eldiven tüketimini iş süreçleri üzerinden değerlendirebilir.
Ancak maliyeti azaltmak amacıyla gerekli eldiven değişimlerinin ertelenmesi doğru değildir.
Aynı şekilde eldiven gerekmeyen işlemlerde gereksiz kullanımdan kaçınmak, hem tüketimi hem de oluşan atık miktarını azaltabilir.
İşletmenin kullanım ihtiyacı belirlendikten sonra tek kullanımlık eldiven çeşitleri arasından uygun malzeme, beden ve paket seçenekleri karşılaştırılabilir.
Bütün tek kullanımlık eldivenler için geçerli tek bir saat sınırı bulunmaz. Eldivenler yapılan işlemin gerektirdiği durumlarda, kirlenme veya hasar oluştuğunda ve kullanım sınırlarına ulaşıldığında değiştirilmelidir.
Nitril eldivenin kullanım süresi yalnızca malzemesine göre belirlenemez. Sağlık, gıda ve kimyasal uygulamalarında değiştirme koşulları farklı olabilir.
Dışarıdan temiz görünmesi, eldivenin kontamine olmadığını veya bariyer özelliklerini koruduğunu garanti etmez. Tek kullanımlık eldivenler yeniden kullanım amacıyla tasarlanmamıştır.
Tek kullanımlık eldivenler yıkanarak yeniden kullanılmamalıdır. Temizleme işlemi, eldivenin ilk kullanım özelliklerinin ve gerekli hijyen koşullarının korunduğunu garanti etmez.
Hayır. Eldivene dezenfektan uygulanması, tek kullanımlık bir eldivenin güvenli şekilde tekrar kullanılabileceğini göstermez.
Eldiven değişimi sırasında gerekli el hijyeni uygulanmalıdır. Sağlık hizmetlerinde CDC, eldiven çıkarıldıktan sonra el hijyeni yapılmasını önerir. Sabun ve su veya uygun el antiseptiğinin seçimi çalışma koşullarına bağlıdır.
Bir hastanın bakımında kullanılmış eldiven başka bir hastada kullanılmamalıdır. Ancak her hasta temasında mutlaka eldiven takılması da gerekli değildir. Eldiven kullanımı işlemin gerekliliklerine göre belirlenmelidir.
Kirli bir bölgeden temiz bir bölgeye geçişte veya el hijyeni gerektiren başka bir klinik durum oluştuğunda eldivenin değiştirilmesi gerekebilir.
Gıda eldivenleri yapılan görev, kirlenme riski ve işletmenin hijyen prosedürlerine göre değiştirilmelidir. Her gıda işlemi için geçerli evrensel bir saat sınırı bulunmaz.
Gıda ya da hasta bakımında kullanılan eldivenlerle para, telefon veya ortak kullanılan kirli yüzeylere dokunmak çapraz bulaşma riski oluşturabilir. Bu tür temasların ardından temiz işleme dönmeden önce uygun eldiven değişimi ve hijyen önlemleri uygulanmalıdır.
Tek kullanımlık olarak tasarlanmış kalın nitril eldivenler de tekrar kullanılmamalıdır. Kalınlık, tek başına yeniden kullanım uygunluğu anlamına gelmez.
Evet. Eldivende delik veya yırtık oluşması bariyer bütünlüğünü etkileyebilir. İşlem güvenli şekilde durdurulmalı ve eldiven ilgili prosedüre göre değiştirilmelidir.
Uzun süre eldiven kullanımı sırasında nem ve terleme oluşabilir. Ancak terlemenin bulunması eldivenin koruma performansını tek başına göstermez. Uzun süreli kullanımda cilt konforu, uygun beden ve ürünün kullanım talimatları değerlendirilmelidir.
Tek kullanımlık olarak üretilen TPE ve HDPE poşet eldivenler yeniden kullanım amacıyla tasarlanmamıştır. Kullanıldıkları görev tamamlandığında veya gerektiğinde değiştirilmelidir.
Tek kullanımlık eldivenlerin doğru kullanılması, yalnızca uygun malzeme ve beden seçimiyle sınırlı değildir.
Eldivenin ne zaman çıkarılması ve değiştirilmesi gerektiğinin bilinmesi de hijyen ve koruma uygulamalarının önemli bir parçasıdır.
Sağlık kuruluşlarında hasta ve işlem değişimleri, gıda sektöründe çapraz bulaşma riski, temizlik ve laboratuvar uygulamalarında ise kirlenme, kimyasal temas ve malzeme bütünlüğü dikkate alınmalıdır.
Eldivenin dışarıdan temiz görünmesi veya belirli bir süre kullanılmamış olması, aynı eldivenle farklı işlere devam edilebileceği anlamına gelmez.
Ayrıca eldiven kullanımı, gerekli el hijyeni uygulamalarını ortadan kaldırmaz.
En doğru yaklaşım; tek kullanımlık eldiveni yalnızca gerektiği işlem boyunca kullanmak, kirlenme veya risk oluştuğunda uygun şekilde değiştirmek ve el hijyeni kurallarını birlikte uygulamaktır.
