Tek kullanımlık eldivenler sağlık kuruluşlarında, gıda işletmelerinde, temizlik işlerinde, laboratuvarlarda ve günlük yaşamda yaygın olarak kullanılır. Ancak kullanım tamamlandıktan sonra bu eldivenlerin hangi atık kutusuna atılması gerektiği her zaman açık değildir.
Özellikle nitril, lateks, vinil ve polietilen eldivenlerin atık yönetiminde önemli bir ayrım bulunur. Bir eldivenin hangi malzemeden üretildiği, tek başına hangi atık grubuna gireceğini belirlemez. Eldivenin nerede kullanıldığı, hangi maddelerle temas ettiği ve kullanım sonrasında taşıdığı riskler de değerlendirilmelidir.
Örneğin bir hastanede enfeksiyon riski bulunan işlem sırasında kullanılan eldiven ile evde bulaşık yıkarken kullanılan eldiven aynı atık sınıfında değerlendirilmeyebilir. Benzer şekilde tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş bir iş eldiveninin sıradan evsel atık gibi uzaklaştırılması uygun olmayabilir.
Peki kullanılmış eldivenler nereye atılır? Nitril eldivenler geri dönüştürülebilir mi? Hastanelerde kullanılan her eldiven tıbbi atık mıdır? Gıda işletmelerinde ve temizlik sırasında kullanılan eldivenler nasıl ayrıştırılmalıdır?
Bu rehberde Türkiye'deki atık yönetimi düzenlemelerini, tıbbi atık ile evsel atık arasındaki farkları, eldiven malzemelerinin geri dönüşüm durumunu ve işletmelerde doğru atık ayrıştırma uygulamalarını açıklayacağız.
Kullanılmış Eldivenler Hangi Çöpe Atılır?Kullanılmış eldivenlerin hangi atık grubuna ayrılması gerektiği, eldivenin kullanım alanına ve maruz kaldığı kirleticilere göre değişir.
Bu nedenle bütün tek kullanımlık eldivenlerin tıbbi atık olduğu veya bütün eldivenlerin doğrudan evsel çöpe atılabileceği şeklinde genel bir değerlendirme yapılması doğru değildir.
Eldiven atıkları açısından dört temel durum değerlendirilebilir:
Enfeksiyon riski taşıyan eldivenler: Sağlık kuruluşlarında enfeksiyöz atık olarak sınıflandırılan eldivenler ilgili tıbbi atık yönetimi kurallarına göre toplanır. Tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş eldivenler: Temas edilen kimyasalın özelliklerine ve ilgili atık sınıflandırmasına göre tehlikeli atık yönetimi gerekebilir. Enfeksiyöz veya tehlikeli kontaminasyonu bulunmayan kullanılmış eldivenler: Oluştukları faaliyet ve yerel atık toplama sistemi dikkate alınarak uygun tehlikesiz atık akışında yönetilebilir. Hiç kullanılmamış, üretim fazlası veya ayrıştırılmış eldivenler: Malzeme türüne ve yetkili toplama sisteminin kabul koşullarına bağlı olarak özel geri kazanım seçenekleri bulunabilir.Bu gruplar bütün durumları kapsayan otomatik bir atık kodu listesi değildir. Özellikle işletmelerde atık sınıflandırması, Atık Yönetimi Yönetmeliği ve ilgili sektörel mevzuat doğrultusunda yapılmalıdır.
Kullanılmış Eldivenler Tıbbi Atık mıdır?Kullanılmış eldivenler bazı durumlarda tıbbi atık olarak değerlendirilir. Ancak bir eldivenin tıbbi atık olup olmadığı yalnızca nitril, lateks veya vinil malzemeden üretilmesine bağlı değildir.
Türkiye'de sağlık kuruluşlarının faaliyetleri sonucu oluşan tıbbi atıkların yönetimi, 25 Ocak 2017 tarihli ve 29959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir.
Yönetmelik, tıbbi atıkların kaynağında ayrı toplanması, geçici depolanması, taşınması ve uygun şekilde işlenmesine ilişkin esasları belirler.
Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon yapıcı atık niteliği taşıyan eldivenlerin, ilgili tıbbi atık toplama sisteminde yönetilmesi gerekir.
Örneğin:
Enfeksiyöz kan veya vücut sıvılarıyla kirlenmiş eldivenler. Enfeksiyon kontrolü kapsamında özel işlem gerektiren hasta bakımında kullanılan eldivenler. Enfeksiyöz materyalle çalışılan laboratuvarlarda kirlenmiş eldivenler. Ameliyat sırasında enfeksiyöz atık olarak değerlendirilen eldivenler. İlgili enfeksiyon kontrol prosedürlerine göre tıbbi atık olarak ayrılması gereken diğer eldivenler.Bu tür ürünlerin sıradan ambalaj geri dönüşüm kutularına atılması uygun değildir.
Hastanede Kullanılan Her Eldiven Tıbbi Atık mıdır?Hayır. Sağlık kuruluşunda ortaya çıkan her atık otomatik olarak tıbbi atık sınıfına girmez.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), sağlık hizmetlerinden kaynaklanan toplam atıkların yaklaşık yüzde 85'inin genel ve tehlikesiz atık niteliğinde olduğunu, kalan yaklaşık yüzde 15'lik kısmın ise enfeksiyöz veya başka tehlikeli özellikler taşıyabildiğini belirtmektedir.
Bu oranlar genel sağlık hizmeti atıklarının toplamına ilişkindir. Yalnızca eldiven atıklarının dağılımını göstermez.
Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da sağlık kuruluşlarında oluşan belirli tek kullanımlık ürünlerin, enfeksiyon yapıcı kontaminasyon bulunup bulunmamasına göre farklı atık kodlarında değerlendirilebileceğini açıklamaktadır.
Dolayısıyla sağlık kuruluşunun ofisinde, deposunda veya hasta bakımından farklı bir faaliyetinde kullanılan eldivenle enfeksiyöz materyalle temas etmiş eldivenin aynı şekilde sınıflandırılması gerekmeyebilir.
Ancak bir hastane veya klinikte çalışan personelin, kendi değerlendirmesiyle kullanılmış eldivenleri gelişigüzel evsel atığa atması doğru değildir. Kuruluşun onaylı atık yönetim planı ve ilgili birimin enfeksiyon kontrol talimatları uygulanmalıdır.
Tıbbi Atık Eldivenlerin Atık Kodu Nedir?Türkiye'de atıkların sınıflandırılması için altı haneli atık kodları kullanılmaktadır.
İnsan sağlığı hizmetlerinden kaynaklanan bazı atıklar açısından aşağıdaki kodlar önemlidir:
Atık kodu Atık tanımı 18 01 03* Enfeksiyonu önlemek amacıyla toplanmaları ve bertarafı özel işleme tabi olan atıklar. 18 01 04 Enfeksiyonu önlemek amacıyla toplanmaları ve bertarafı özel işleme tabi olmayan atıklar.18 01 03* kodundaki yıldız işareti, ilgili atığın tehlikeli atık olarak sınıflandırıldığını gösterir.
Ancak bu kodların yalnızca eldivenlere özgü olmadığı unutulmamalıdır. Atık kodları farklı sağlık hizmeti atıklarını da kapsayabilir.
Bir eldivenin hangi koda gireceği; kontaminasyon durumu, atığın oluştuğu faaliyet ve ilgili mevzuat gereklilikleri doğrultusunda belirlenir.
Bu nedenle her kullanılmış eldivene doğrudan 18 01 03* kodu verilmesi doğru değildir.
Tıbbi Atık Eldivenler Hangi Renk Torbaya Atılır?Türkiye'deki Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında tıbbi atıkların toplanmasında belirli teknik özelliklere sahip kırmızı renkli torbalar kullanılır.
Bu torbaların üzerinde uluslararası biyotehlike amblemi ve "DİKKAT! TIBBİ ATIK" ifadesinin bulunması gerekir.
Ancak herhangi bir kırmızı poşet, mevzuata uygun tıbbi atık torbası olarak kabul edilemez.
Yönetmelikte tıbbi atık torbalarının malzemesi, dayanıklılığı, sızdırmazlığı, işaretlemesi ve kullanım koşullarına ilişkin teknik gereklilikler bulunmaktadır.
Tıbbi Atık Torbaları Ne Kadar Doldurulmalıdır?Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında tıbbi atık torbaları en fazla dörtte üç oranında doldurulur.
Torbanın ağzı uygun şekilde bağlanmalı ve gerektiğinde mevzuatın öngördüğü şekilde ilave sızdırmazlık sağlanmalıdır.
Tıbbi atık torbalarının içeriği sıkıştırılmamalı, torbalar boşaltılarak tekrar kullanılmamalıdır.
Bu kuralların amacı, atıkların toplanması ve taşınması sırasında sızıntı, dökülme ve personelin tehlikeli materyalle teması gibi risklerin azaltılmasıdır.
İğne ve Kesici Aletler Eldivenlerle Aynı Torbaya Atılır mı?Kesici ve delici özelliği bulunan tıbbi atıklar, diğer tıbbi atıklardan ayrı olarak uygun kesici-delici atık kaplarında biriktirilir.
Örneğin iğne uçları, bistüri uçları ve diğer kesici-delici atıkların doğrudan eldivenlerin bulunduğu tıbbi atık torbasına bırakılması uygun değildir.
Bu tür atıklar için delinmeye dayanıklı, sızdırmaz ve ilgili mevzuata uygun özel kaplar kullanılır.
Kesici-delici atık kaplarının daha sonraki yönetimi de ilgili tıbbi atık prosedürü doğrultusunda gerçekleştirilir.
Nitril Eldivenler Geri Dönüştürülebilir mi?Nitril eldivenlerin geri dönüşümü, malzemenin yapısı ve kullanım sonrasındaki kontaminasyon durumuyla ilişkilidir.
Nitril eldivenler çoğunlukla sentetik nitril kauçuktan üretilir. Bu malzeme, standart ambalaj geri dönüşüm sistemlerinde yaygın olarak toplanan PET şişe veya polietilen ambalajlarla aynı özelliklere sahip değildir.
Özellikle vulkanize kauçuk yapısına sahip nitril eldivenlerin geri kazanımı, sıradan termoplastik ambalajların geri dönüşümünden farklı teknik süreçler gerektirebilir.
Bu nedenle kullanılmış nitril eldivenlerin yalnızca plastik esaslı oldukları düşünülerek genel plastik geri dönüşüm kutusuna atılması doğru değildir.
Bununla birlikte belirli koşullarda ayrıştırılmış ve uygun nitelikteki nitril eldivenlerin özel geri kazanım süreçlerinde değerlendirilmesi mümkün olabilir.
Ancak böyle bir uygulamanın gerçekleştirilebilmesi için atığın kontaminasyon durumu, geri kazanım tesisinin kabul koşulları ve yürürlükteki mevzuat dikkate alınmalıdır.
Kullanılmış Nitril Eldiven Plastik Atık Sayılır mı?Nitril eldivenler sentetik polimer esaslı ürünlerdir. Ancak bir ürünün polimer içermesi, atık haline geldiğinde doğrudan ambalaj atığı olarak sınıflandırılacağı anlamına gelmez.
Örneğin:
Enfeksiyöz materyalle kirlenmiş nitril eldiven uygun tıbbi atık yönetimini gerektirebilir. Tehlikeli çözücüyle kirlenmiş nitril eldiven, ilgili tehlikeli atık sınıflandırmasına tabi olabilir. Enfeksiyöz veya tehlikeli kirlenmesi bulunmayan kullanılmış nitril eldiven, ilgili tehlikesiz atık akışında yönetilebilir. Hiç kullanılmamış ve ayrı toplanmış nitril eldivenler için özel geri kazanım seçenekleri araştırılabilir.Dolayısıyla atık sınıflandırmasını yalnızca malzemenin adı üzerinden yapmak yerine eldivenin kullanıldığı faaliyeti ve maruz kaldığı maddeleri değerlendirmek gerekir.
Lateks Eldivenler Geri Dönüştürülür mü?Lateks eldivenler doğal kauçuk lateksinden üretilebilir. Doğal kauçuk, bitkisel kaynaklı bir malzemedir.
Ancak bu durum lateks eldivenlerin kullanım sonrasında doğrudan çevreye bırakılabileceği veya standart geri dönüşüm kutularına atılabileceği anlamına gelmez.
Lateks eldivenlerin üretiminde farklı kimyasal katkı maddeleri kullanılabilir. Ayrıca ürünler kullanım sırasında biyolojik veya kimyasal maddelerle kirlenmiş olabilir.
Bu nedenle lateks eldivenlerin atık yönetiminde de kullanım amacı ve kontaminasyon durumu belirleyicidir.
Lateks Eldivenler Doğada Çözünür mü?Doğal kauçuk belirli koşullarda biyolojik parçalanmaya uğrayabilen bir malzemedir.
Ancak bitkisel kaynaklı bir hammaddenin kullanılması, ondan üretilen bütün eldivenlerin kısa sürede ve tamamen biyolojik olarak parçalanacağı anlamına gelmez.
Vulkanizasyon işlemleri, kullanılan katkı maddeleri ve çevresel koşullar malzemenin parçalanma davranışını etkileyebilir.
Bu nedenle lateks eldivenlerin toprağa gömülmesi, doğaya bırakılması veya ev tipi kompost sistemine atılması uygun bir genel atık yönetimi yöntemi olarak önerilemez.
Ürünün biyolojik parçalanabilirlik özelliğiyle ilgili iddialar, ilgili ürün için yapılmış testler ve üretici belgeleriyle doğrulanmalıdır.
Vinil, TPE ve HDPE Eldivenler Hangi Atık Grubuna Girer?Vinil, TPE ve HDPE eldivenler farklı polimerlerden üretilen tek kullanımlık ürünlerdir.
Bu malzemelerin geri kazanım özellikleri birbirinden farklı olabilir. Ancak bütün modellerin aynı geri dönüşüm sisteminde kabul edileceği varsayılmamalıdır.
Vinil Eldiven AtıklarıVinil eldivenler çoğunlukla PVC esaslı malzemelerden üretilir.
PVC ürünlerin geri kazanımı belirli teknik koşullarda mümkün olsa da kullanılmış vinil eldivenlerin genel plastik ambalaj toplama sistemlerinde kabul edildiği şeklinde bir kural bulunmaz.
Özellikle kimyasal veya biyolojik kontaminasyon bulunan ürünler uygun atık sınıflandırmasına göre yönetilmelidir.
TPE Eldiven AtıklarıTPE, termoplastik elastomer anlamına gelir. Bu malzeme grubu farklı polimer bileşimleri içerebilir.
Termoplastik yapıya sahip olmak, belirli koşullarda geri işleme açısından avantaj sağlayabilir. Ancak kullanılmış bir TPE eldivenin genel geri dönüşüm sistemine kabul edileceği otomatik olarak söylenemez.
Geri kazanım için malzeme bileşiminin bilinmesi, atığın uygun şekilde ayrıştırılması ve yetkili tesisin kabul koşullarının karşılanması gerekir.
HDPE Poşet Eldiven AtıklarıHDPE, yüksek yoğunluklu polietilen anlamına gelir.
HDPE farklı ambalaj ve plastik ürünlerde kullanılan, uygun koşullarda geri dönüştürülebilen bir polimerdir.
Ancak HDPE malzemeden üretilmiş bir poşet eldivenin geri dönüşüm uygunluğu, yalnızca malzemenin adına bakılarak belirlenemez.
Özellikle gıda, temizlik veya başka işlemlerde kullanılmış eldivenlerin kirlenme durumu ve yerel toplama sisteminin kabul kriterleri dikkate alınmalıdır.
HDPE ve TPE eldivenlerin yapısal farklarını TPE ve HDPE Poşet Eldiven Arasındaki Farklar rehberimizde karşılaştırabilirsiniz.
Gıda İşletmelerinde Kullanılmış Eldivenler Nereye Atılır?Restoranlar, kasaplar, pastaneler, hazır yemek üreticileri ve diğer gıda işletmelerinde kullanılan eldivenler gıda maddeleriyle temas edebilir.
Ancak gıda teması, tek başına bir eldivenin tıbbi atık olduğu anlamına gelmez.
Örneğin çiğ et hazırlama sırasında kullanılan bir eldivenin kirlenmiş olması, sağlık kuruluşlarında uygulanan tıbbi atık sınıflandırmasının otomatik olarak geçerli olduğu anlamına gelmez.
Bu tür eldivenler, ilgili işletmenin atık ayrıştırma sistemi, atığın özellikleri ve yürürlükteki atık yönetimi gereklilikleri doğrultusunda uzaklaştırılmalıdır.
Enfeksiyöz veya tehlikeli atık niteliğinde olmayan kullanılmış eldivenler, uygun evsel nitelikli atık akışında yönetilebilir.
Ancak bunların temiz ambalaj atıklarıyla karıştırılmaması önemlidir.
Çiğ Et Hazırlarken Kullanılan Siyah Nitril Eldiven Nereye Atılır?Et hazırlama işlemlerinde kullanılan siyah nitril eldivenler, üreticinin ilgili kullanım için uygunluk bilgileri doğrultusunda tercih edilebilir.
İşlem sonrasında eldivenin dış yüzeyinde gıda kalıntıları ve mikroorganizmalar bulunabilir.
Bu nedenle eldivenler çıkarıldıktan sonra gıda işletmesinin ilgili kirli atık toplama sistemine bırakılmalıdır.
Genel plastik ambalaj geri dönüşüm kutusuna atılmaları uygun değildir.
Ancak çiğ etle temas etmiş bir eldivenin her durumda mevzuattaki tıbbi atık sınıfına girdiği de söylenemez.
Gıda işletmelerinde önemli olan, kullanılan eldivenlerin uygun şekilde çıkarılması, gerektiğinde yenileriyle değiştirilmesi ve çalışma alanları arasında çapraz bulaşmanın önlenmesidir.
Gıda hazırlama işlemlerine uygun malzeme seçimini Gıda İçin Hangi Eldiven Kullanılmalı? rehberimizde ayrıntılı olarak açıklıyoruz.
Temizlikte Kullanılan Eldivenler Nereye Atılır?Temizlik işlemleri sırasında kullanılan eldivenlerin atık sınıfı, özellikle temas edilen maddelere bağlıdır.
Evde rutin yüzey temizliğinde kullanılan bir eldiven ile endüstriyel temizlik sırasında tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş bir eldiven aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.
Ev Temizliğinde Kullanılmış EldivenlerEvde rutin temizlik amacıyla kullanılan ve tehlikeli madde ya da enfeksiyöz atık niteliği taşımayan tek kullanımlık eldivenler, genel olarak belediyenin uygun evsel atık toplama sistemine bırakılabilir.
Ancak kullanılmış eldivenler temiz ambalaj atıklarından ayrı tutulmalıdır.
Yerel belediyenin özel bir toplama talimatı bulunuyorsa bu talimat esas alınmalıdır.
Kimyasal Temizlik Ürünleriyle Kullanılan EldivenlerEndüstriyel temizlikte kullanılan bazı ürünler aşındırıcı, toksik, yanıcı veya başka tehlikeli özellikler taşıyabilir.
Bu tür maddelerle kirlenmiş eldivenlerin atık yönetiminde, kimyasalın tehlike özellikleri ve ilgili atık sınıflandırması önemlidir.
Özellikle profesyonel işletmelerde kullanılan temizlik kimyasalının Güvenlik Bilgi Formu (GBF) ve ilgili atık yönetim prosedürleri incelenmelidir.
Bir eldivenin üzerinde gözle görülür kimyasal kalıntı bulunmaması, tehlikeli madde kontaminasyonu olmadığı anlamına gelmez.
Kimyasal risklerde uygun eldiven seçimi için Kimyasala Dayanıklı Eldiven Nasıl Seçilir? rehberimizden yararlanabilirsiniz.
Laboratuvarda Kullanılan Eldivenler Nasıl Atılmalı?Laboratuvarlarda kullanılan eldivenler farklı biyolojik ve kimyasal risklere maruz kalabilir.
Örneğin:
Enfeksiyöz mikroorganizmalarla çalışılan laboratuvarlarda biyolojik kontaminasyon riski oluşabilir. Kimyasal analiz laboratuvarlarında solvent, asit veya başka tehlikeli madde kalıntıları bulunabilir. Tehlikeli materyalle temas etmeyen bazı destek faaliyetlerinde farklı atık sınıflandırmaları uygulanabilir.Bu nedenle laboratuvar eldivenleri için bütün kurumlarda geçerli tek bir atık kutusu kuralı belirlemek doğru değildir.
Atıkların ilgili laboratuvarın biyogüvenlik, kimyasal güvenlik ve atık yönetimi prosedürlerine göre sınıflandırılması gerekir.
Özellikle hem biyolojik hem kimyasal kirlenme bulunan ürünlerde atık yönetimi daha karmaşık olabilir. Böyle durumlarda ilgili sorumlu personelin değerlendirmesi esas alınmalıdır.
Tehlikeli Atık Eldivenlerde Hangi Kodlar Kullanılır?Endüstriyel faaliyetlerde kullanılan eldivenler için atık kodu belirlenirken yalnızca eldivenin malzemesi değil, atığın kaynağı ve kontaminasyon özellikleri dikkate alınır.
Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin Ek-4 atık listesinde bazı kirlenmiş temizlik malzemeleri, filtreler ve koruyucu giysilerle ilişkili 15 02 02* ve 15 02 03 kodları bulunmaktadır.
Ancak bu kodların bütün kullanılmış eldivenlere otomatik olarak uygulanması doğru değildir.
Örneğin tehlikeli maddelerle kirlenmiş bir endüstriyel koruyucu eldiven ile tehlikesiz bir faaliyet sonucunda ortaya çıkan eldivenin aynı kodla değerlendirilmesi gerekmeyebilir.
Doğru kodun belirlenmesi, atık üreticisinin ilgili mevzuat kapsamındaki sorumluluğudur.
Veteriner Eldivenleri Tıbbi Atık Sayılır mı?Veteriner klinikleri ve hayvan sağlığı hizmetlerinde kullanılan eldivenler de atık yönetimi açısından değerlendirilmelidir.
Özellikle hayvanların muayenesi, tedavisi veya enfeksiyöz materyallerle temas sırasında kullanılan eldivenlerde biyolojik risk bulunabilir.
Atık Yönetimi Yönetmeliği'nde hayvan sağlığı hizmetlerinden kaynaklanan bazı atıklar için ayrı kodlar yer almaktadır.
Atık kodu Atık tanımı 18 02 02* Enfeksiyonu önlemek amacıyla toplanmaları ve bertarafı özel işleme tabi olan hayvan sağlığı kaynaklı atıklar. 18 02 03 Enfeksiyonu önlemek amacıyla özel işleme tabi olmayan hayvan sağlığı kaynaklı atıklar.Ancak bir veteriner eldiveninin uzun konçlu olması veya suni tohumlama işleminde kullanılması, tek başına hangi atık koduna gireceğini belirlemez.
Atığın enfeksiyöz özellikleri ve oluşturulduğu faaliyet esas alınmalıdır.
Veteriner işletmelerinde ilgili biyogüvenlik prosedürleri ve yetkili atık yönetimi sistemi uygulanmalıdır.
Uzun veteriner eldivenlerinin kullanım özellikleri için Suni Tohumlama ve Rektal Muayene Eldiveni Rehberi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evde Kullanılan Tek Kullanımlık Eldivenler Nasıl Atılmalı?Ev ortamında kullanılan eldivenler farklı amaçlarla tercih edilebilir.
Örneğin yemek hazırlama, ev temizliği, boya işlemleri veya hasta bakımı sırasında eldiven kullanılabilir.
Bu uygulamaların atık yönetimi açısından aynı riskleri taşıdığı varsayılmamalıdır.
Evde Yemek Hazırlarken Kullanılan EldivenRutin gıda hazırlama sırasında kullanılan ve başka tehlikeli maddelerle kirlenmemiş eldivenler, genel olarak uygun evsel atık toplama sisteminde uzaklaştırılabilir.
Ancak kullanılmış eldivenin ambalaj geri dönüşüm kutusuna atılması uygun değildir.
Evde Boya ve Kimyasal Uygulamalarda Kullanılan EldivenBoya sökücü, çözücü veya başka tehlikeli kimyasal ürünlerle çalışılmışsa eldivenin atık yönetiminde ürünün tehlike özellikleri dikkate alınmalıdır.
Özellikle solvent gibi maddelerle belirgin şekilde kirlenmiş eldivenlerin gelişigüzel evsel çöpe bırakılması doğru olmayabilir.
Ürünün Güvenlik Bilgi Formu ve yerel tehlikeli atık toplama seçenekleri kontrol edilmelidir.
Evde Hasta Bakımında Kullanılan EldivenEvde hasta bakımında kullanılan eldivenler kan, vücut sıvıları veya başka potansiyel enfeksiyöz materyallerle temas edebilir.
Böyle durumlarda atığın güvenli biçimde uzaklaştırılması önemlidir.
Ancak sağlık kuruluşları için düzenlenen tıbbi atık toplama sisteminin bütün evlerde aynı şekilde uygulanacağı varsayılmamalıdır.
Özellikle enfeksiyon riski bulunan evde bakım uygulamalarında sağlık kuruluşunun verdiği talimatlar, belediyenin ilgili atık toplama kuralları ve varsa özel atık yönetim düzenlemeleri dikkate alınmalıdır.
Gerekli durumlarda ilgili sağlık biriminden veya belediyeden doğru atık teslim yöntemi öğrenilmelidir.
Tek Kullanımlık Eldivenlerin Kutuları Geri Dönüştürülebilir mi?Tek kullanımlık eldivenlerin kendisiyle ambalajları farklı atık gruplarında değerlendirilebilir.
Örneğin nitril eldivenlerin bulunduğu karton kutu ile kullanılmış nitril eldiven aynı malzemeden üretilmemiştir.
Karton kutular, uygun koşullarda geri dönüşüm sistemlerinde değerlendirilebilen ambalaj atıklarıdır.
Ancak ambalajın temiz olması ve geri kazanım sisteminin kabul koşullarını karşılaması önemlidir.
Boş Eldiven Kutusu Hangi Çöpe Atılır?Tehlikeli veya enfeksiyöz maddelerle kirlenmemiş boş karton eldiven kutuları, ilgili kağıt-karton ambalaj toplama sistemine bırakılabilir.
Ancak kutunun içinde kullanılmış eldiven bulunmamalıdır.
Ayrıca karton ambalajın ciddi şekilde kirlenmesi veya enfeksiyöz materyalle temas etmesi halinde uygun atık sınıflandırması yeniden değerlendirilmelidir.
Eldiven Kolisinin Kartonu Geri Dönüştürülür mü?Eldivenlerin taşınmasında kullanılan oluklu mukavva koliler de uygun koşullarda kağıt-karton geri kazanım sisteminde değerlendirilebilir.
Özellikle yüksek miktarda eldiven tüketen işletmelerde boş kolilerin ayrı toplanması, geri kazanılabilir ambalajların diğer atıklarla karışmasını önlemeye yardımcı olur.
Ancak kullanılmış eldivenler, temiz koli kartonlarıyla aynı toplama alanında biriktirilmemelidir.
İşletmelerde Eldiven Atıkları Nasıl Ayrıştırılmalı?Hastaneler, laboratuvarlar, fabrikalar, gıda üretim tesisleri ve temizlik şirketlerinde eldiven atıklarının yönetimi için sistemli bir yaklaşım gereklidir.
Özellikle farklı atık türlerinin aynı tesiste ortaya çıktığı işletmelerde, atıkların kaynağında doğru ayrılması önem taşır.
1. Oluşan Atık Türlerini BelirleyinÖncelikle işletmede hangi işlemlerde eldiven kullanıldığı ve kullanım sonrasında ne tür atıklar oluştuğu belirlenmelidir.
Örneğin:
Enfeksiyöz materyalle temas eden eldivenler. Tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş eldivenler. Rutin, tehlikesiz işlerde kullanılmış eldivenler. Temiz ambalaj ve karton atıkları.Bu atıkların aynı torbaya atılması, kaynağında ayrıştırma sisteminin amacına aykırıdır.
2. Atık Kodlarını ve Toplama Yöntemini Belirleyinİşletmeler, atıkların niteliğine ve oluştuğu faaliyete göre uygulanabilir atık kodlarını belirlemelidir.
Özellikle tehlikeli atık veya tıbbi atık niteliği bulunan eldivenlerde, ilgili mevzuatın gerektirdiği toplama, depolama ve teslim yöntemleri uygulanmalıdır.
Atık kodunun seçilmesinde yalnızca ürünün ticari adı veya malzeme türü yeterli değildir.
3. Uygun Atık Kapları KullanınFarklı atık grupları için ilgili mevzuata ve işletme prosedürüne uygun ayrı toplama kapları bulunmalıdır.
Özellikle enfeksiyöz atıklarda, tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş atıklarda ve kesici-delici atıklarda toplama ekipmanlarının özellikleri farklı olabilir.
Gerekli işaretlemelerin yapılması ve personelin hangi atığın nereye bırakılacağını bilmesi önemlidir.
4. Çalışanları BilgilendirinAtık yönetiminde yapılan hatalardan biri, çalışanların kullandıkları eldivenleri yalnızca eldiven rengine göre ayırmaya çalışmasıdır.
Oysa siyah, mavi veya beyaz eldivenlerin renkleri tek başına atık sınıfını göstermez.
Çalışanların atıkları kullanım alanına, kontaminasyon durumuna ve işyerinin atık yönetimi prosedürüne göre ayırması gerekir.
5. Atık Miktarını İzleyinYüksek miktarda tek kullanımlık eldiven tüketen işletmeler, atık miktarlarını düzenli olarak takip edebilir.
Bu takip, hem satın alma planlamasına hem de atık toplama sisteminin kapasitesinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Ancak atık miktarını azaltmak amacıyla tek kullanımlık eldivenlerin gereğinden uzun süre kullanılması veya yeniden kullanılması uygun değildir.
İşletmelerin tüketim miktarını doğru hesaplaması için Toptan Eldiven Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? rehberimizden yararlanılabilir.
Eldiven Atıklarını Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?Tek kullanımlık eldivenlerin oluşturduğu atık miktarını azaltmak, gereksiz kullanımı önlemek ve doğru ürün seçimini sağlamakla ilişkilidir.
Ancak atık azaltma hedefleri, çalışanların veya hizmet verilen kişilerin güvenliğini olumsuz etkilememelidir.
Gereksiz Eldiven Kullanımından KaçınınDünya Sağlık Örgütü, sağlık hizmetlerinde eldivenlerin gereksiz kullanılmasının atık miktarını artırdığına dikkat çekmektedir.
Her sağlık işleminin mutlaka eldiven gerektirdiği varsayılmamalıdır.
Ancak eldiven gerektiren işlemlerde uygun koruma sağlanmalıdır. Eldiven kullanımıyla ilgili kararlar, ilgili enfeksiyon kontrol prosedürlerine göre verilmelidir.
Doğru Malzeme ve Bedeni SeçinYanlış beden seçimi eldivenin giyilmesini zorlaştırabilir ve bazı durumlarda gereksiz ürün kaybına yol açabilir.
Benzer şekilde kullanım amacına uygun olmayan bir malzemeden üretilmiş eldivenin seçilmesi, ürünün erken değiştirilmesini gerektirebilir.
Bu nedenle eldivenin malzemesi, bedeni ve teknik özellikleri yapılacak işe uygun olmalıdır.
Eldivenlerin hangi durumlarda değiştirilmesi gerektiğini Tek Kullanımlık Eldiven Ne Zaman Değiştirilmeli? rehberimizde açıklıyoruz.
Stok ve Raf Ömrünü Doğru YönetinÜretici tarafından belirlenen son kullanma tarihi bulunan eldivenlerde uygun stok yönetimi önemlidir.
Özellikle son kullanma tarihi yaklaşan ürünlerin zamanında fark edilmesi, gereksiz ürün kaybının azaltılmasına yardımcı olur.
Bununla birlikte son kullanma tarihi geçmiş eldivenlerin yeniden kullanılabilir hale geldiği varsayılmamalıdır.
Depolama koşulları ve raf ömrü hakkında Eldiven Son Kullanma Tarihi ve Raf Ömrü rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yeniden Kullanılabilir Eldivenleri Yalnızca Uygun İşlerde Tercih EdinBazı temizlik ve endüstriyel işlerde yeniden kullanılabilir koruyucu eldivenler tercih edilebilir.
Ancak bu ürünlerin hangi işlemlerde kullanılabileceği, üreticinin kullanım talimatlarına ve işin gerektirdiği koruma özelliklerine bağlıdır.
Tek kullanımlık tıbbi muayene eldivenlerinin yerine her durumda yeniden kullanılabilir eldiven seçmek doğru değildir.
Özellikle sterilite, enfeksiyon kontrolü veya özel bariyer gereklilikleri bulunan işlerde ilgili ürün ve kullanım prosedürleri esas alınmalıdır.
Kullanılmış Eldivenler Hakkında Sık Sorulan Sorular Nitril Eldiven Hangi Çöpe Atılır?Nitril eldivenin hangi atık grubuna gireceği kullanım alanına ve kontaminasyon durumuna bağlıdır.
Enfeksiyöz atık niteliği taşıyan sağlık kuruluşu eldivenleri ilgili tıbbi atık sisteminde yönetilir. Tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş ürünler ise uygun tehlikeli atık yönetimini gerektirebilir.
Rutin, tehlikesiz kullanım sonrasında ortaya çıkan eldivenler ise ilgili evsel veya tehlikesiz atık toplama sistemi kapsamında değerlendirilebilir.
Lateks Eldiven Tıbbi Atık mıdır?Her lateks eldiven tıbbi atık değildir.
Bir lateks eldivenin tıbbi atık olarak sınıflandırılması; kullanım alanına, atığın oluştuğu faaliyete ve enfeksiyöz özelliklerine bağlıdır.
Hastanede Kullanılan Her Eldiven Kırmızı Torbaya mı Atılır?Sağlık kuruluşlarında tıbbi atık olarak sınıflandırılan eldivenler ilgili kırmızı tıbbi atık torbalarında toplanır.
Ancak sağlık kuruluşlarında oluşan bütün atıklar otomatik olarak tıbbi atık değildir.
Hangi eldivenin hangi atık grubuna ayrılacağı kuruluşun atık yönetim planına ve ilgili mevzuata göre belirlenmelidir.
Gıda Hazırlamada Kullanılmış Eldiven Tıbbi Atık Olur mu?Gıda hazırlama sırasında eldivenin kirlenmesi, tek başına tıbbi atık sınıfına girmesi anlamına gelmez.
Bu tür eldivenler, gıda işletmesinin atık yönetimi prosedürüne ve ilgili atık sınıflandırmasına uygun şekilde uzaklaştırılmalıdır.
Kullanılmış Eldivenler Plastik Geri Dönüşüm Kutusuna Atılır mı?Kullanılmış eldivenlerin genel plastik ambalaj geri dönüşüm kutusuna atılması uygun bir genel yöntem değildir.
Özellikle kirlenmiş eldivenler temiz geri dönüştürülebilir ambalajlardan ayrı tutulmalıdır.
Belirli eldiven malzemeleri için özel geri kazanım sistemleri bulunabilir; ancak bunun uygunluğu yetkili tesisin kabul koşullarına ve atığın niteliğine bağlıdır.
Eldiven Kutuları Geri Dönüştürülür mü?Tehlikeli veya enfeksiyöz maddelerle kirlenmemiş karton eldiven kutuları, uygun kağıt-karton ambalaj geri dönüşüm sisteminde değerlendirilebilir.
Ancak kullanılmış eldivenlerin karton ambalajla birlikte geri dönüşüm kutusuna atılması uygun değildir.
HDPE Poşet Eldivenler Geri Dönüştürülebilir mi?HDPE uygun koşullarda geri dönüştürülebilen bir polimerdir.
Ancak HDPE eldivenin kullanılmış olması, kirlenme durumu ve yerel toplama sisteminin kabul kriterleri geri dönüşüm açısından önemlidir.
Bu nedenle her kullanılmış HDPE eldivenin genel plastik geri dönüşüm sisteminde kabul edileceği varsayılmamalıdır.
Kimyasalla Kirlenmiş Eldiven Evsel Çöpe Atılır mı?Tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş eldivenlerin evsel atık olarak değerlendirilmesi uygun olmayabilir.
Atık sınıflandırmasında temas edilen maddenin özellikleri, atığın kaynağı ve ilgili mevzuat dikkate alınmalıdır.
Eldiven Rengine Göre Atık Ayrıştırması Yapılır mı?Hayır. Mavi, siyah, beyaz veya başka renkteki eldivenlerin atık sınıfı yalnızca renkleriyle belirlenmez.
Önemli olan kullanım alanı, kontaminasyon durumu ve ilgili atık yönetimi gereklilikleridir.
Evde Kullanılan Eldivenler Kırmızı Tıbbi Atık Torbasına mı Atılır?Rutin evsel kullanımdaki bütün eldivenlerin kırmızı tıbbi atık torbasında toplanması gerektiğine ilişkin genel bir kural bulunmaz.
Ancak özel enfeksiyon veya tehlikeli madde riski bulunan durumlarda ilgili sağlık kuruluşunun ve yerel idarenin talimatları uygulanmalıdır.
Tek Kullanımlık Eldivenler Yıkanıp Tekrar Kullanılır mı?Tek kullanımlık olarak tasarlanan eldivenler, yıkanarak veya dezenfekte edilerek tekrar kullanılmak amacıyla üretilmemiştir.
Bu nedenle ürünün kullanım talimatlarına uyulmalı ve işlem tamamlandığında uygun atık sistemine bırakılmalıdır.
Son Kullanma Tarihi Geçmiş Eldivenler Nereye Atılır?Son kullanma tarihi geçmiş eldivenlerin atık yönetimi, ürünün hiç kullanılmamış olması ve kontaminasyon durumuyla birlikte değerlendirilmelidir.
Hiç kullanılmamış ürünlerin atık sınıflandırması, enfeksiyöz materyalle kirlenmiş kullanılmış eldivenlerden farklı olabilir.
Özellikle yüksek miktardaki ticari stokların bertarafında işletmenin tabi olduğu atık yönetimi gereklilikleri uygulanmalıdır.
Veteriner Eldivenleri Tıbbi Atık mıdır?Veteriner sağlık hizmetlerinde enfeksiyöz materyalle kirlenmiş eldivenler, ilgili atık yönetimi kuralları kapsamında özel işlem gerektirebilir.
Ancak bütün veteriner eldivenlerine yalnızca ürün adından hareketle aynı atık kodu verilemez.
Geri Dönüştürülemeyen Eldivenler Doğaya Bırakılabilir mi?Hayır. Bir eldivenin genel geri dönüşüm sisteminde kabul edilmemesi, doğaya bırakılabileceği anlamına gelmez.
Ürünler atık niteliğine uygun toplama ve bertaraf sistemlerine teslim edilmelidir.
Sonuç: Kullanılmış Eldivenlerin Doğru Atık Grubuna Ayrılması Neden Önemlidir?Kullanılmış eldivenlerin atık yönetiminde temel belirleyici yalnızca malzeme türü değildir. Eldivenin kullanıldığı faaliyet, temas ettiği maddeler ve ortaya çıkan atığın tehlike özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.
Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon riski taşıyan eldivenler ilgili tıbbi atık kurallarına göre toplanırken, tehlikeli kimyasallarla kirlenmiş eldivenler farklı atık yönetimi gerekliliklerine tabi olabilir.
Rutin ve tehlikesiz işlemlerde kullanılan eldivenlerde ise ilgili evsel veya tehlikesiz atık toplama sistemi uygulanabilir.
Ayrıca nitril, lateks, vinil, TPE ve HDPE eldivenlerin tamamının genel plastik geri dönüşüm kutularına atılabileceği varsayılmamalıdır.
Özellikle işletmelerin kullanılmış eldivenlerle temiz ambalaj atıklarını ayrı toplaması, gerektiğinde ilgili atık kodlarını belirlemesi ve atıklarını yetkili toplama sistemlerine teslim etmesi önemlidir.
Doğru atık ayrıştırması; çalışanların korunmasına, enfeksiyon ve tehlikeli madde maruziyetinin azaltılmasına ve geri kazanılabilir temiz malzemelerin diğer atıklarla karışmasının önlenmesine yardımcı olur.
Önemli not: Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bir işletmenin belirli atığına ilişkin yasal sınıflandırmanın, atık kodunun veya bertaraf yönteminin resmî olarak belirlenmesi yerine geçmez. Uygulanabilir mevzuat, yetkili idare talimatları ve işletmenin atık yönetimi prosedürleri esas alınmalıdır.
KaynaklarBu rehberin hazırlanmasında Türkiye'deki ilgili atık yönetimi mevzuatı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamaları ve Dünya Sağlık Örgütünün sağlık hizmeti atıklarına ilişkin rehberleri esas alınmıştır.
T.C. Resmî Gazete – Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 25 Ocak 2017 T.C. Sağlık Bakanlığı – Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde 18 Ağustos 2022 Değişikliği T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Döngüsel Ekonomi ve Atık Yönetimi Sık Sorulan Sorular Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü – Atık Yönetimi Mevzuatı Dünya Sağlık Örgütü – Health-Care Waste Dünya Sağlık Örgütü – Eldiven Kullanımı, El Hijyeni ve Sağlık Hizmeti Atıkları T.C. Millî Eğitim Bakanlığı – Sıfır Atık ve Atık Ayrıştırma Bilgileri İstanbul Büyükşehir Belediyesi – Tıbbi Atıkların Toplanması ve Bertarafı