Kimyasal maddelerle çalışırken doğru eldivenin kullanılması, ellerin zararlı maddelerle temasının önlenmesine yardımcı olan önemli iş güvenliği önlemlerinden biridir. Ancak piyasada nitril, lateks, neopren, PVC, butil kauçuk ve farklı sentetik malzemelerden üretilen çok sayıda koruyucu eldiven bulunur. Bu ürünlerin tamamı aynı kimyasallara karşı aynı korumayı sağlamaz.
Kimyasala dayanıklı eldiven seçerken en önemli kriter, eldivenin temas edilecek belirli kimyasala karşı uygunluğunun doğrulanmasıdır. Malzemenin adı, eldivenin kalınlığı, rengi veya üzerinde genel olarak “kimyasala dayanıklı” yazması tek başına yeterli değildir.
Örneğin bir nitril eldiven belirli yağlara ve kimyasallara karşı uygun özellikler gösterebilirken başka bir çözücü karşısında yeterli koruma sağlayamayabilir. Aynı şekilde iki farklı nitril eldivenin kimyasal dayanım özellikleri de birbirinden farklı olabilir.
Bu nedenle ürün seçimi sırasında kimyasalın adı ve derişimi, temas süresi, çalışma sıcaklığı, eldivenin yapısı ve üreticinin teknik test sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Bu rehberde kimyasal koruyucu eldivenlerin özelliklerini, EN ISO 374 standardındaki Tip A, B ve C sınıflarını, kimyasal harf kodlarını, geçirgenlik sürelerini ve güvenli ürün seçiminde dikkat edilmesi gereken noktaları ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Kimyasala dayanıklı eldiven, belirli kimyasal maddelere karşı el koruması sağlamak amacıyla tasarlanmış koruyucu eldiven türüdür.
Bu eldivenler endüstriyel üretim, laboratuvar, temizlik, bakım-onarım, kimyasal işleme ve farklı profesyonel uygulamalarda kullanılabilir.
Ancak kimyasal koruyucu eldivenler tek bir malzemeden veya aynı tasarımda üretilmez.
Bazı modeller ince ve esnek yapılarıyla belirli kısa süreli temaslar için tasarlanırken başka ürünler daha kalın, uzun manşetli veya farklı kimyasal bariyer özelliklerine sahip olabilir.
Bir eldivenin kimyasal koruma sağlayıp sağlamadığı değerlendirilirken yalnızca görünüşüne bakmak yeterli değildir.
Üreticinin belirttiği kullanım amacı, kimyasal dayanım verileri ve ilgili standartlara uygunluk bilgileri incelenmelidir.
Genel amaçlı iş eldivenleri çoğunlukla kavrama, aşınma direnci veya belirli mekanik riskler için tasarlanabilir.
Örneğin avuç içi nitril kaplı polyester örgü eldivenler, bazı kuru veya yağlı malzemelerin taşınması sırasında kavrama avantajı sağlayabilir.
Ancak bu tasarım, elin tamamını tehlikeli sıvı kimyasallardan koruyacak kesintisiz bir bariyer oluşturmayabilir.
Özellikle eldivenin üst kısmında açık örgü malzeme bulunması, sıvının bu bölgeden geçmesine neden olabilir.
Bu nedenle nitril kaplı iş eldiveni ile kimyasal koruma amacıyla tasarlanmış nitril eldiven aynı ürün olarak değerlendirilmemelidir.
Kimyasal temas riski bulunan işlemlerde ürünün ilgili kimyasala karşı doğrulanmış koruma performansı esas alınmalıdır.
Doğru eldiven seçiminde ilk adım, çalışma sırasında karşılaşılabilecek kimyasal risklerin belirlenmesidir.
Bir kimyasalın yalnızca genel adını bilmek her zaman yeterli değildir.
Aynı madde farklı derişimlerde veya başka maddelerle karışım hâlinde bulunabilir. Bu durum eldivenin performansını etkileyebilir.
Öncelikle kullanılacak kimyasalın tam adı ve mümkünse CAS numarası belirlenmelidir.
CAS numarası, kimyasal maddelerin tanımlanmasında kullanılan kayıt numarasıdır.
Örneğin sodyum hidroksit içeren bir ürünün yalnızca “kostik” olarak adlandırılması, eldiven seçimi için yeterli teknik bilgi sağlamayabilir.
Kimyasalın derişimi ve diğer bileşenleri de önemlidir.
Benzer şekilde farklı asit çözeltilerinin aynı eldiven üzerinde aynı etkiyi oluşturacağı düşünülmemelidir.
Kimyasalla temasın nasıl gerçekleşeceği önemli bir seçim kriteridir.
Örneğin:
Ara sıra oluşabilecek sıçramalar,
Eldivenin dış yüzeyinin kısa süreli ıslanması,
Tekrarlayan sıvı teması,
Ellerin belirli süre sıvı kimyasala daldırılması,
Kimyasalla kirlenmiş nesnelerin tutulması
birbirinden farklı maruziyet koşullarıdır.
Belirli bir sıçramaya karşı uygun olan eldiven, sürekli kimyasal temas için yeterli olmayabilir.
Kimyasalla temasın süresi ve sıcaklığı eldiven malzemesinin performansını etkileyebilir.
Üreticinin laboratuvar koşullarında belirlediği geçirgenlik değerleri, gerçek çalışma ortamında farklı sonuçlar gösterebilir.
Özellikle yüksek sıcaklık, mekanik gerilme ve kimyasal karışımlar söz konusu olduğunda bu ayrım önemlidir.
Kimyasal koruma gereken bir çalışma ortamında kesilme, aşınma veya delinme gibi mekanik riskler de bulunabilir.
Örneğin kimyasal sıvıyla ıslanmış metal parçalar taşınıyorsa eldivenin yalnızca kimyasal bariyer performansı değil, mekanik dayanımı da değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bazı uygulamalarda birden fazla koruma özelliğine sahip ürünler gerekebilir.
Kimyasal maddeyle çalışırken incelenmesi gereken temel belgelerden biri Güvenlik Bilgi Formu'dur.
İngilizcede SDS (Safety Data Sheet) olarak adlandırılır. Eski kaynaklarda MSDS ifadesiyle de karşılaşılabilir.
Bu belgede kimyasalın tehlikeleri, güvenli kullanım koşulları, maruziyet kontrolleri ve gerekli kişisel koruyucu donanımlar hakkında bilgiler bulunur.
Eldiven seçimi açısından özellikle Bölüm 8 — Maruziyet Kontrolleri / Kişisel Korunma önemlidir.
Bu bölümde uygun eldiven malzemesi, kalınlığı veya kullanım koşullarıyla ilgili bilgiler bulunabilir.
Ancak bazı güvenlik bilgi formlarında yalnızca genel malzeme önerileri yer alabilir.
Örneğin belgede “nitril eldiven kullanın” ifadesinin bulunması, piyasadaki bütün nitril eldivenlerin ilgili kimyasal için yeterli olduğu anlamına gelmez.
Bu durumda üreticinin kimyasal dayanım tablosu ve ürünün teknik özellikleri de kontrol edilmelidir.
Kimyasal karışımlarla çalışırken yalnızca karışımı oluşturan maddelerin ayrı ayrı eldiven dayanım verilerine güvenmek yeterli olmayabilir. Karışımın tamamına ilişkin uygunluk değerlendirmesi gerekebilir.
EN ISO 374, tehlikeli kimyasallara ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenlerle ilgili standart serisidir.
Bu standart serisinin farklı bölümleri, koruyucu eldivenlerin değişik performans özelliklerini değerlendirir.
Kimyasal koruma açısından en önemli bölümlerden biri ISO 374-1'dir.
ISO 374-1:2024, tehlikeli kimyasallara karşı koruyucu eldivenlerin gerekliliklerini ve kullanılan teknik terimleri tanımlar.
Ürünlerin üzerinde EN ISO 374-1:2016+A1:2018 gibi daha eski tarihli Avrupa standardı işaretlemeleriyle de karşılaşılabilir.
Bu işaretlemelerde kimyasal koruma performansı Tip A, Tip B veya Tip C olarak sınıflandırılır.
Ancak bir eldivenin EN ISO 374 standardına ilişkin bilgi taşıması, bütün kimyasallara karşı uygun olduğu anlamına gelmez.
İlgili koruma tipinin ve test edilen kimyasalların ayrıca incelenmesi gerekir.
EN ISO 374-1:2016+A1:2018 işaretleme sisteminde kimyasal koruyucu eldivenler Tip A, Tip B ve Tip C olarak sınıflandırılır.
Bu sınıflandırma, eldivenin standartta tanımlanan test kimyasallarına karşı belirli geçirgenlik seviyelerini karşılamasına dayanır.
Koruma tipi | Temel gereklilik |
|---|---|
Tip A | En az 6 test kimyasalına karşı en az 30 dakika normalleştirilmiş geçirgenlik süresi |
Tip B | En az 3 test kimyasalına karşı en az 30 dakika normalleştirilmiş geçirgenlik süresi |
Tip C | En az 1 test kimyasalına karşı en az 10 dakika normalleştirilmiş geçirgenlik süresi |
Bu koşulların yanında ilgili penetrasyon gerekliliklerinin de karşılanması gerekir.
Tip A, standartta tanımlanan kimyasallardan en az altısına karşı gerekli test performansını karşılayan eldivenleri ifade eder.
Bu sınıflandırma belirli sayıda kimyasala karşı doğrulanmış performans bulunduğunu gösterir.
Ancak Tip A eldivenin bütün kimyasallara karşı en yüksek korumayı sağladığı söylenemez.
Örneğin Tip A eldivenin test edildiği kimyasallar arasında bulunmayan bir çözücüyle çalışılacaksa o çözücüye ilişkin ayrı dayanım verileri gereklidir.
Tip B eldivenler, en az üç test kimyasalına karşı gerekli geçirgenlik performansını karşılayan ürünlerdir.
Belirli kimyasallarla çalışılan uygulamalarda uygun Tip B modelleri değerlendirilebilir.
Ancak Tip B olması, eldivenin bütün asitlere, bazlara veya çözücülere karşı uygun olduğunu göstermez.
Tip C, en az bir test kimyasalına karşı gerekli asgari geçirgenlik performansının sağlandığını gösterir.
Tip C sınıflandırması, eldivenin diğer bütün kimyasallara karşı korumasız olduğunu da kesin olarak göstermez.
Başka kimyasallara ilişkin ek test sonuçları bulunabilir.
Bu nedenle değerlendirme yalnızca tip harfine değil, ilgili kimyasalın teknik verilerine dayanmalıdır.
Hayır.
Tip A daha fazla sayıda standart test kimyasalına karşı belirli performans gerekliliklerinin karşılandığını gösterir.
Ancak belirli bir kimyasalla çalışırken, o kimyasala ilişkin test sonucu daha önemlidir.
Örneğin bir Tip B eldivenin belirli bir kimyasala karşı laboratuvar testinde gösterdiği direnç, başka bir Tip A eldivenin aynı kimyasala karşı performansından yüksek olabilir.
Dolayısıyla A, B ve C sınıflandırması bütün kimyasallara karşı geçerli, tek boyutlu bir kalite sıralaması değildir.
EN ISO 374 kapsamında eldiven işaretlemelerinde kullanılan harfler, standartta tanımlanmış belirli test kimyasallarını ifade eder.
Bu harfler kimyasal gruplarının genel adları değildir.
Örneğin A harfi metanolü, B harfi asetonu ve K harfi %40 sodyum hidroksit çözeltisini ifade eder.
Kod | Test kimyasalı | Test derişimi |
|---|---|---|
A | Metanol | Standart test maddesi |
B | Aseton | Standart test maddesi |
C | Asetonitril | Standart test maddesi |
D | Diklorometan | Standart test maddesi |
E | Karbon disülfür | Standart test maddesi |
F | Toluen | Standart test maddesi |
G | Dietilamin | Standart test maddesi |
H | Tetrahidrofuran | Standart test maddesi |
I | Etil asetat | Standart test maddesi |
J | n-Heptan | Standart test maddesi |
K | Sodyum hidroksit | %40 |
L | Sülfürik asit | %96 |
M | Nitrik asit | %65 |
N | Asetik asit | %99 |
O | Amonyak çözeltisi | %25 |
P | Hidrojen peroksit | %30 |
S | Hidroflorik asit | %40 |
T | Formaldehit çözeltisi | %37 |
Bu tablo standardın kimyasal harf kodlarını açıklamaktadır. Burada kimyasalların listelenmesi, herhangi bir eldivenin bu maddelerle kullanım için uygun olduğu anlamına gelmez.
Özellikle hidroflorik asit gibi son derece tehlikeli maddelerle çalışmada yalnızca standart işaretlerine dayanmak yeterli değildir; özel risk değerlendirmesi ve doğrulanmış koruyucu ekipman gerekir.
Örneğin bir eldivenin kimyasal koruma piktogramının altında JKL harflerinin bulunduğunu düşünelim.
Bu harfler sırasıyla şu maddeleri ifade eder:
J: n-Heptan
K: %40 sodyum hidroksit
L: %96 sülfürik asit
Tip B işaretlemesindeki bu harfler, ilgili eldivenin belirtilen test kimyasallarına karşı gerekli laboratuvar performansını karşıladığını ifade eder.
Ancak bu eldivenin bütün petrol türevlerine, bütün bazlara veya bütün asitlere karşı koruma sağladığı sonucuna varılamaz.
Örneğin K harfi, sodyum hidroksitin farklı derişimlerinin veya diğer bazların tamamının aynı şekilde test edildiğini göstermez.
Benzer şekilde L harfinin bulunması, bütün asitlerin aynı koruma süresine sahip olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle gerçek kullanım için üreticinin kimyasal dayanım tablosu ayrıca incelenmelidir.
Kimyasal koruyucu eldivenlerde üç farklı performans kavramı özellikle önemlidir:
Geçirgenlik (permeation), penetrasyon ve bozunma (degradation).
Bu kavramlar aynı olayı ifade etmez.
Kimyasal geçirgenlik, bir kimyasal maddenin eldiven malzemesinin içinden moleküler düzeyde ilerlemesidir.
Bu süreç eldivende görünür bir delik bulunmadan da gerçekleşebilir.
Örneğin eldivenin dış yüzeyi bir çözücüyle temas ettiğinde, kimyasalın molekülleri malzemeye geçebilir ve belirli koşullarda iç yüzeye ulaşabilir.
Bu nedenle sağlam görünen bir eldivenin, temas edilen kimyasala karşı yeterli bariyer oluşturduğu varsayılmamalıdır.
Kimyasal geçirgenlik testlerinde belirli koşullarda ölçülen süreler, ürünün performansını değerlendirmeye yardımcı olur.
Penetrasyon, kimyasalın eldivendeki delik, gözenek, kusur veya benzeri açıklıklardan geçmesidir.
Bu durum moleküler geçirgenlikten farklıdır.
Örneğin eldivende küçük bir delik bulunması, sıvının bu açıklıktan geçmesine neden olabilir.
ISO 374-2 standardı, kimyasallara veya mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenlerin penetrasyon direncinin belirlenmesine ilişkin test yöntemini düzenler.
Ancak penetrasyon testinin başarılı olması, eldiven malzemesinden hiçbir kimyasalın moleküler düzeyde geçemeyeceği anlamına gelmez.
Kimyasal bozunma, kimyasal temas sonucunda eldiven malzemesinin fiziksel özelliklerinde meydana gelen değişikliklerdir.
Örneğin bazı kimyasallar eldivenin:
Şişmesine,
Sertleşmesine,
Yumuşamasına,
Esnekliğini kaybetmesine,
Mekanik dayanımının azalmasına
neden olabilir.
ISO 374-4 standardı, kimyasal temasın koruyucu eldiven malzemesinde oluşturduğu bozunmanın değerlendirilmesine yöneliktir.
Ancak bozunmanın gözle görülür olmaması, eldivenin kimyasala karşı güvenli olduğunu tek başına göstermez.
Kavram | Ne ölçülür veya değerlendirilir? |
|---|---|
Geçirgenlik | Kimyasalın sağlam malzemenin içinden moleküler düzeyde ilerlemesi |
Penetrasyon | Kimyasalın delik veya kusurlardan geçmesi |
Bozunma | Kimyasalın eldiven malzemesinin fiziksel özelliklerini değiştirmesi |
Doğru kimyasal eldiven seçimi için bu özelliklerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Kimyasal dayanım tablolarında sıklıkla karşılaşılan bilgilerden biri normalleştirilmiş geçirgenlik süresidir.
Bu süre, belirli laboratuvar koşullarında kimyasalın eldiven malzemesinden geçişinin tanımlanmış bir ölçüm eşiğine ulaşmasıyla ilişkilidir.
EN ISO 374 kapsamında kullanılan performans seviyeleri şu şekilde gösterilebilir:
Performans seviyesi | Normalleştirilmiş geçirgenlik süresi |
|---|---|
Seviye 1 | En az 10 dakika |
Seviye 2 | En az 30 dakika |
Seviye 3 | En az 60 dakika |
Seviye 4 | En az 120 dakika |
Seviye 5 | En az 240 dakika |
Seviye 6 | En az 480 dakika |
Bu değerler standartlaştırılmış laboratuvar performans seviyelerini gösterir.
Geçirgenlik süresi, eldivenin gerçek çalışma ortamında aynı süre boyunca güvenle kullanılabileceğini garanti etmez.
Böyle bir sonuca doğrudan varılamaz.
Örneğin belirli bir kimyasala karşı laboratuvar testinde 120 dakikalık normalleştirilmiş geçirgenlik eşiğini karşılayan bir eldiven, gerçek kullanımda daha farklı koşullara maruz kalabilir.
Çalışma sıcaklığı, kimyasalın derişimi, mekanik gerilme ve tekrar eden temas bu durumu etkileyebilir.
Ayrıca geçirgenlik testinin ölçtüğü eşik, kimyasalın eldivenden ilk molekülünün geçtiği anla aynı olmak zorunda değildir.
Dolayısıyla bu değer, eldivenin ilgili süre boyunca hiçbir kimyasal geçirmediği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Üreticinin verdiği laboratuvar geçirgenlik süresiyle işyerinde belirlenen güvenli eldiven kullanım süresi aynı kavram değildir.
Güvenli değiştirme aralığı, ürünün teknik verileri ve çalışma koşulları değerlendirilerek belirlenmelidir.
Kimyasal koruyucu eldiven üreticileri, farklı kimyasal maddelere karşı test sonuçlarını teknik tablolarda sunabilir.
Bu tablolarda kimyasalın adı, derişimi, geçirgenlik süresi, performans seviyesi ve bazı durumlarda bozunma sonuçları bulunabilir.
Bir ürünün dayanım tablosu incelenirken yalnızca tek bir rakama odaklanılmamalıdır.
Tablodaki kimyasalın, çalışma ortamında kullanılan maddeyle aynı olup olmadığı belirlenmelidir.
Örneğin yalnızca “asit” veya “solvent” yazması yeterli değildir.
Test edilen kimyasalın derişimi ile kullanılacak ürünün derişimi karşılaştırılmalıdır.
Farklı derişimlerde aynı dayanımın geçerli olduğu varsayılmamalıdır.
Dayanım tablosunun satın alınacak eldivenin tam marka ve modeline ait olması gerekir.
Aynı üreticinin iki farklı nitril eldiveni aynı kimyasala karşı farklı performans gösterebilir.
Yüksek geçirgenlik seviyesi olumlu bir bilgi olabilir ancak kimyasalın malzeme üzerindeki fiziksel etkileri de önemlidir.
Bu nedenle bozunma bilgileri mevcutsa ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir kimyasal tabloda yer almıyorsa eldivenin mutlaka korumasız olduğu sonucu çıkarılamaz.
Ancak ürünün yeterli koruma sağladığı da varsayılamaz.
Bu durumda üreticiden veya tedarikçiden ilgili kimyasal için doğrulanabilir teknik bilgi istenmelidir.
Özellikle tehlikeli kimyasallarda yeterli veri bulunmadan yalnızca malzeme türüne dayanarak seçim yapılmamalıdır.
Kimyasal koruyucu eldivenlerde farklı malzemeler kullanılabilir.
Ancak hiçbir malzeme bütün kimyasallara karşı yeterli koruma sağlamaz.
Bu nedenle malzeme karşılaştırmaları yalnızca ön değerlendirme amacıyla kullanılmalı, nihai seçim ürünün kimyasala özel test sonuçlarına dayanmalıdır.
Nitril, sentetik kauçuk esaslı bir malzemedir.
Farklı kalınlık ve tasarımlarda kimyasal koruyucu eldivenlerin üretiminde kullanılabilir.
Bazı nitril formülasyonları belirli yağlara, greslere ve farklı kimyasal maddelere karşı uygun dayanım özellikleri gösterebilir.
Ancak bütün nitril eldivenlerin bütün çözücülere, asitlere veya bazlara karşı uygun olduğu söylenemez.
Örneğin ince bir nitril muayene eldiveni ile uzun manşetli, kimyasal koruma amacıyla tasarlanmış bir nitril eldivenin teknik performansları farklı olabilir.
Bu nedenle ürünün kimyasal dayanım tablosu ayrıca kontrol edilmelidir.
Neopren, polikloropren esaslı sentetik kauçuk malzemedir.
Belirli kimyasal koruma uygulamalarında kullanılan eldivenlerin üretiminde değerlendirilebilir.
Neopren esaslı ürünlerin farklı asitler, bazlar veya diğer kimyasal maddeler karşısındaki performansı ürünün formülasyonuna ve test sonuçlarına bağlıdır.
Bu nedenle neoprenin bütün çözücülere karşı nitrilden daha iyi olduğu gibi genel bir sonuç çıkarılmamalıdır.
PVC, polivinil klorür esaslı bir malzemedir.
Bazı uzun manşetli ve endüstriyel koruyucu eldivenlerde kullanılır.
PVC eldivenler farklı astar ve yüzey özellikleriyle üretilebilir.
Ancak PVC malzemenin belirli kimyasallara karşı gösterdiği direnç bütün ürünlerde aynı değildir.
Özellikle organik çözücüler ve kimyasal karışımlar için ürün bazlı veriler önemlidir.
Doğal kauçuk lateksi yüksek esneklik sağlayabilen bir malzemedir.
Belirli kimyasal uygulamalar için tasarlanmış lateks eldivenler bulunabilir.
Ancak doğal lateksin esnek olması, bütün kimyasallara karşı yeterli koruma sağladığı anlamına gelmez.
Ayrıca doğal lateks proteinleri bazı kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir.
Bu nedenle lateks eldiven seçimi sırasında hem kimyasal uygunluk hem de kullanıcı hassasiyeti dikkate alınmalıdır.
Butil kauçuk, belirli kimyasal koruma uygulamalarında kullanılan sentetik kauçuk malzemelerden biridir.
Bazı özel kimyasal maddelere karşı uygun bariyer özellikleri gösterebilir.
Ancak butil eldivenlerin bütün organik çözücülere veya diğer tehlikeli maddelere karşı uygun olduğu varsayılmamalıdır.
Kullanım öncesinde ilgili kimyasalın üretici dayanım tablosunda değerlendirilmesi gerekir.
PVA esaslı veya çok katmanlı laminat malzemeler, bazı özel kimyasal koruma uygulamalarında kullanılabilir.
Örneğin belirli PVA malzemelerin su ve su içeren çözeltilerle teması açısından ciddi sınırlamaları bulunabilir.
Çok katmanlı eldivenlerde ise farklı polimerlerin bir araya getirilmesiyle belirli kimyasal bariyer özellikleri hedeflenebilir.
Ancak bu ürünlerin hareket rahatlığı, kavrama özellikleri ve mekanik dayanımları da değerlendirilmelidir.
Malzeme | Genel özellik | Dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|
Nitril | Farklı kalınlık ve kimyasal koruma seçenekleri | Her çözücüye uygun değildir |
Neopren | Çeşitli kimyasal uygulamalara yönelik modeller | Ürün bazlı performans değişir |
PVC | Endüstriyel, astarlı ve uzun manşetli modeller | Özellikle çözücü uyumu kontrol edilmeli |
Doğal lateks | Esneklik sağlayabilir | Lateks alerjisi ve kimyasal uygunluk |
Butil kauçuk | Özel kimyasal koruma uygulamalarında kullanılabilir | Her kimyasala uygun değildir |
PVA | Belirli özel kimyasal uygulamalarda kullanılabilir | Su ve sulu çözeltiler önemli sınırlama oluşturabilir |
Çok katmanlı laminat | Farklı kimyasallara yönelik bariyer tasarımları | Hareket, kavrama ve mekanik dayanım |
Bu tablo belirli bir kimyasal için doğrudan eldiven önerisi değildir. Gerçek seçim ürünün doğrulanmış teknik verilerine göre yapılmalıdır.
Nitril muayene eldivenleri ile kimyasal koruma amacıyla üretilen eldivenler arasında önemli kullanım farkları bulunabilir.
Örneğin ince nitril muayene eldivenleri, belirli sağlık ve hijyen uygulamaları için tasarlanabilir.
Kimyasal koruyucu nitril eldivenler ise farklı kalınlık, uzunluk ve test edilmiş kimyasal bariyer özelliklerine sahip olabilir.
Ancak iki ürünün aynı nitril malzeme ailesinden üretilmesi, aynı kimyasala karşı aynı süreyle koruma sağlayacakları anlamına gelmez.
Bir nitril muayene eldiveninin EN 455 standardına uygunluğu, tek başına EN ISO 374 kapsamında kimyasal koruma sağladığını kanıtlamaz.
Benzer şekilde eldivenin AQL 1.5 değerine sahip olması da kimyasal geçirgenlik performansını göstermez.
Bu nedenle tehlikeli kimyasallarla çalışırken yalnızca nitril olması veya tıbbi muayene eldiveni olarak satılması yeterli kabul edilmemelidir.
Kimyasal koruyucu eldivenlerde malzeme kalınlığı ve manşet uzunluğu kullanım özelliklerini etkileyebilir.
Ancak daha kalın veya daha uzun eldivenin bütün koşullarda daha fazla koruma sağladığı şeklinde genel bir kural bulunmaz.
Eldivenin kalınlığı, belirli kimyasallara karşı geçirgenlik ve mekanik performans üzerinde etkili olabilir.
Bununla birlikte kalınlık tek başına yeterli bir seçim kriteri değildir.
Örneğin kalın bir eldiven, uygun olmayan bir kimyasal karşısında yetersiz performans gösterebilir.
Aynı şekilde daha ince ancak ilgili kimyasal için özel olarak tasarlanmış başka bir ürün farklı performans özellikleri sunabilir.
Bu nedenle kalınlık, kimyasal dayanım verileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Kimyasal sıçramasının bileğe veya ön kola ulaşma riski varsa eldivenin uzunluğu önem kazanır.
Kısa manşetli bir eldiven, elin üst bölümünü veya ön kolu korumakta yetersiz olabilir.
Ancak uzun manşetli olması da tek başına yeterli değildir.
Eldivenin koruduğu bölge, kimyasalın temas biçimi ve diğer koruyucu ekipmanlarla uyumu değerlendirilmelidir.
Bazı kimyasal koruyucu eldivenler astarlı, bazıları ise astarsız olarak üretilir.
Astar kullanım konforunu etkileyebilir. Ancak kimyasalın eldiven içine girmesi durumunda astarın kimyasalı tutması veya ciltle temas süresini artırması gibi riskler de söz konusu olabilir.
Bu nedenle astarlı veya astarsız ürünler yalnızca konfor açısından değil, çalışma koşulları bakımından değerlendirilmelidir.
ISO 374-5, mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenlerle ilgili standart bölümüdür.
ISO 374-5:2024 sürümü, bu kapsamda koruyucu eldivenlerin gerekliliklerini ve test yöntemlerini düzenler.
Bu standart kapsamında bakteriler, mantarlar ve ilgili test gereklilikleri karşılandığında virüslere karşı koruma bilgileriyle karşılaşılabilir.
Ancak ISO 374-5 kapsamında mikroorganizmalara karşı koruma özelliği bulunması, eldivenin bütün tehlikeli kimyasallara karşı uygun olduğu anlamına gelmez.
Kimyasal koruma ve mikroorganizmalara karşı koruma farklı performans özellikleridir.
Ayrıca virüslere karşı koruma iddiası, ilgili ek test ve işaretleme gerekleri karşılanmadan yalnızca genel mikroorganizma piktogramından çıkarılmamalıdır.
Bu nedenle eldivenin kullanım amacı ve ilgili standartları ayrı ayrı incelenmelidir.
Kimyasal koruyucu eldivenler, kullanım amaçlarına göre kişisel koruyucu donanım mevzuatı kapsamında değerlendirilebilir.
Türkiye'de ilgili temel düzenlemelerden biri 1 Mayıs 2019 tarihli Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği'dir.
AB'deki 2016/425 sayılı Kişisel Koruyucu Donanım Tüzüğü de farklı risk kategorileri için gereklilikler düzenler.
Sağlığa zararlı maddeler ve karışımlar nedeniyle ölüm veya geri dönüşü olmayan sağlık zararları gibi çok ciddi sonuçlar doğurabilecek risklere karşı tasarlanan KKD'ler, ilgili mevzuatta Kategori III kapsamında ele alınır.
Bu nedenle ciddi kimyasal risklere yönelik bir eldivenin değerlendirilmesinde yalnızca CE işaretinin varlığına bakmak yeterli değildir.
Ürünün ilgili risk kategorisine uygunluk değerlendirmesi, teknik belgeleri ve kullanım sınırlamaları kontrol edilmelidir.
Kategori III kapsamındaki ürünlerde ilgili onaylanmış kuruluş bilgilerinin ve mevzuata uygun işaretlemenin bulunması önemlidir.
Ancak ürün üzerinde CE veya EN ISO 374 bilgisi bulunması da bütün kimyasallara karşı koruma sağlandığını göstermez.
Kimyasal koruyucu eldivenler farklı sektörlerde kullanılabilir.
Ancak sektör adı tek başına doğru eldiveni belirlemez.
Aynı işletmede farklı kimyasallarla çalışan kişilerin farklı koruyucu eldivenlere ihtiyaç duyması mümkündür.
Endüstriyel temizlik uygulamalarında asitli, bazlı veya başka kimyasal bileşenlere sahip temizlik ürünleri kullanılabilir.
Bu ürünlerin aynı kimyasal özelliklere sahip olduğu varsayılmamalıdır.
Örneğin farklı temizlik maddeleri farklı derişimlerde aktif bileşenler içerebilir.
Eldiven seçimi sırasında kullanılan temizlik ürününün Güvenlik Bilgi Formu ve eldiven üreticisinin dayanım verileri kontrol edilmelidir.
Ayrıca temizlik işleminin sıçrama mı yoksa uzun süreli temas mı oluşturduğu değerlendirilmelidir.
Otomotiv ve bakım-onarım işlemlerinde yağlar, gresler, yakıtlar, temizleyiciler ve çeşitli çözücülerle karşılaşılabilir.
Bu maddelerin hepsi aynı kimyasal özelliklere sahip değildir.
Örneğin belirli bir yağla çalışma için uygun olan eldivenin başka bir çözücü için de uygun olduğu düşünülmemelidir.
Ayrıca metal parçalarla çalışılıyorsa eldivenin mekanik dayanımı ve kavrama özellikleri de önem kazanabilir.
Laboratuvarlarda çok sayıda farklı kimyasal kullanılabilir.
Bu nedenle tek bir eldivenin laboratuvardaki bütün işlemler için uygun olduğu varsayılmamalıdır.
Özellikle farklı asitler, bazlar, çözücüler veya kimyasal karışımlarla çalışırken ürünün kimyasala özel dayanım verileri kontrol edilmelidir.
Laboratuvar eldivenlerinde dokunma hassasiyeti önemli olsa da bu özellik kimyasal korumanın önüne geçirilmemelidir.
Boya ve kaplama sektöründe farklı çözücüler ve kimyasal karışımlar kullanılabilir.
Bu maddelerin eldiven malzemeleri üzerindeki etkileri farklılık gösterebilir.
Özellikle solvent bazlı ürünlerde kullanılan çözücünün tam adı, derişimi ve karışım özellikleri önemlidir.
Eldivenin yalnızca nitril, neopren veya PVC olması yeterli seçim gerekçesi değildir.
Kuaförlükte saç boyaları, açıcılar ve farklı kimyasal ürünler kullanılabilir.
Bu alandaki özel riskler için ISO 374-6:2025 standardı, kuaförlerde kullanılan koruyucu eldivenlere yönelik gereklilikler tanımlar.
Ancak bir ürünün kuaförlük amacıyla satılması, bu standarda uygun olduğunun veya kullanılan bütün saç kimyasallarına karşı koruma sağlayacağının kanıtı değildir.
Ürünün teknik uygunluğu ve kullanılacak kimyasalın özellikleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Çalışma durumu | Öncelikli değerlendirme |
|---|---|
Asit veya baz kullanımı | Maddenin adı, derişimi ve kimyasal dayanım verileri |
Çözücü kullanımı | Çözücüye özgü geçirgenlik ve bozunma sonuçları |
Yağ ve gres teması | İlgili maddeye uygunluk ve kavrama |
Kimyasal sıçraması | Kimyasal uyum, kaplama bütünlüğü ve korunan alan |
Sürekli sıvı teması | Geçirgenlik, bozunma, temas süresi ve uzunluk |
Kimyasal karışımlarla çalışma | Karışıma özgü teknik değerlendirme |
Kimyasal ve kesici risklerin birlikte bulunması | Kimyasal ve mekanik performansın birlikte doğrulanması |
Bu tablo herhangi bir eldiven modelinin belirli bir işlem için uygun olduğunu tek başına göstermez.
Kimyasal koruyucu eldivenlerde değiştirme zamanı, kullanılan kimyasala ve ürünün teknik özelliklerine bağlıdır.
Tek bir malzeme türü için bütün kimyasallarda geçerli sabit kullanım süresi bulunmaz.
Kimyasal temas sırasında eldivenin koruma özellikleri zaman içinde değişebilir.
Özellikle şu durumlarda eldivenin kullanımı durdurulmalı ve ilgili güvenlik prosedürü uygulanmalıdır:
Eldivende yırtılma veya delinme oluşması.
Eldivenin kimyasal nedeniyle belirgin şekilde bozulması.
Kimyasalın eldiven içine girmesi.
Üreticinin belirtilmiş kullanım sınırlarına ulaşılması.
Maruziyet koşullarının değişmesi.
Eldivenin koruma performansından şüphe duyulması.
Ancak önemli bir nokta vardır:
Eldivenin dışarıdan sağlam görünmesi, kimyasalın malzemeden geçmediğini kanıtlamaz.
Bu nedenle kimyasal koruyucu eldivenlerin değiştirme prosedürü yalnızca görünür hasara göre belirlenmemelidir.
Özellikle tehlikeli kimyasal sıçramalarında kimyasala özel güvenlik talimatları uygulanmalıdır.
Tek kullanımlık bir kimyasal koruyucu eldiven, yıkanarak veya dezenfekte edilerek tekrar kullanım için uygun kabul edilmemelidir.
Tekrar kullanılabilir koruyucu eldivenlerde ise üreticinin temizleme, dekontaminasyon ve değiştirme talimatları esas alınmalıdır.
Kimyasal koruyucu eldiven satın alırken yalnızca fiyat, marka, malzeme veya kalınlık bilgilerine göre karar verilmemelidir.
Özellikle profesyonel işletmelerde satın alınacak ürünlerin kullanılacak kimyasallarla uyumlu olması gerekir.
Öncelikle işletmede kullanılan tehlikeli kimyasalların adları, derişimleri ve mümkünse CAS numaraları belirlenmelidir.
Her kimyasal için ilgili Güvenlik Bilgi Formu'nun kişisel korunma ve maruziyet kontrolleri bölümü değerlendirilmelidir.
Ürünün kullanım amacı, standardı, koruma sınıfı ve kimyasal dayanım verileri incelenmelidir.
Dayanım tablosunda çalışılacak kimyasalın bulunup bulunmadığı ve hangi koşullarda test edildiği kontrol edilmelidir.
Bilek ve ön kolun korunması gerekiyorsa uygun uzunlukta ürün seçilmelidir.
Bedenin doğru olması kavrama ve hareket rahatlığı açısından önemlidir.
Kimyasal temasın yanında kesilme, aşınma veya delinme riski varsa bunlara ilişkin performans gereklilikleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Özellikle yüksek miktarda kimyasal kullanılan işletmelerde eldiven değiştirme ve kullanılmış eldivenlerin bertaraf edilmesine ilişkin prosedürler önceden oluşturulmalıdır.
Kontrol edilecek bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
Kimyasalın adı ve CAS numarası | Doğru maddenin tanımlanması |
Kimyasalın derişimi | Test koşullarıyla karşılaştırma |
Eldivenin malzemesi | Genel kimyasal ve fiziksel özellikler |
EN ISO 374 bilgileri | İlgili koruma sınıflandırması |
Kimyasal harf kodları | Standart test kimyasallarının belirlenmesi |
Geçirgenlik süresi | Laboratuvar bariyer performansı |
Bozunma verileri | Kimyasalın malzemeye fiziksel etkisi |
Kalınlık ve manşet uzunluğu | Temas koşulları ve korunan alan |
Beden | Kavrama ve hareket rahatlığı |
CE ve uygunluk belgeleri | İlgili mevzuat gereklilikleri |
Üretici ve model | Testlerin doğru ürünle eşleşmesi |
Kullanım ve değiştirme talimatları | Gerçek çalışma koşullarındaki sınırlamalar |
Kimyasal maddelerle çalışmaya yönelik ürünler değerlendirilirken kimyasala dayanıklı eldiven çeşitleri arasından seçim yapılmadan önce teknik özelliklerin ilgili kimyasala uygunluğu doğrulanmalıdır.
Genel iş eldivenleri, kaplama türleri ve mekanik koruma özellikleri hakkında ayrıntılı bilgi için İş Eldiveni Nasıl Seçilir? rehberimiz de incelenebilir.
Kimyasal koruyucu eldivenin ilgili kullanım amacı, EN ISO 374 işaretleri, uygunluk belgeleri ve üreticinin kimyasal dayanım verileri incelenmelidir. Yalnızca renk veya malzemeye bakarak kimyasal koruma seviyesi belirlenemez.
EN ISO 374, tehlikeli kimyasallara ve mikroorganizmalara karşı koruyucu eldivenlerle ilgili standart serisidir. Farklı bölümleri kimyasal koruma, penetrasyon, bozunma ve mikroorganizmalara karşı koruma gibi özellikleri değerlendirir.
Yaygın EN ISO 374-1:2016+A1:2018 sınıflandırmasında Tip A en az altı, Tip B en az üç test kimyasalı için 30 dakikalık; Tip C ise en az bir test kimyasalı için 10 dakikalık geçirgenlik seviyesini karşılar. Bu sınıflandırma bütün kimyasallar için evrensel koruma sıralaması değildir.
J, n-heptanı; K, %40 sodyum hidroksiti; L ise %96 sülfürik asidi ifade eder. Bunlar standartta tanımlanmış belirli test kimyasallarıdır.
Hayır. Tip A sınıflandırması, belirli sayıda standart test kimyasalına karşı performans gerekliliklerinin karşılandığını gösterir. Diğer kimyasallar için ürünün teknik verileri ayrıca değerlendirilmelidir.
Bazı nitril eldivenler belirli asitlere karşı uygun performans gösterebilir. Ancak bütün nitril eldivenlerin bütün asitlere dayanıklı olduğu söylenemez. Asidin türü, derişimi ve eldivenin test sonuçları önemlidir.
Aseton karşısında uygunluk, nitril eldivenin ürün bazlı test verilerinden doğrulanmalıdır. Nitril malzemenin adı tek başına yeterli koruma göstermez. Özellikle tehlikeli çözücüler için varsayıma dayalı seçim yapılmamalıdır.
Kullanılan solventin tam adı, derişimi, temas süresi ve çalışma koşulları belirlenmelidir. Ardından uygunluk, eldiven üreticisinin ilgili solvente ilişkin dayanım verilerinden doğrulanmalıdır.
Böyle bir sonuca doğrudan varılamaz. Laboratuvarda ölçülen normalleştirilmiş geçirgenlik süresi, gerçek çalışma ortamındaki güvenli kullanım süresiyle aynı değildir.
Kalınlık kimyasal performansı etkileyebilir. Ancak daha kalın bir eldivenin bütün kimyasallara karşı daha dayanıklı olduğu söylenemez. Malzeme formülasyonu ve kimyasala özel test sonuçları önemlidir.
Eldivenin yeşil olması belirli kimyasal koruma seviyesi göstermez. Aynı renkte farklı malzeme, kalınlık ve teknik performansa sahip modeller bulunabilir.
Hayır. CE işareti tek başına ilgili kimyasala karşı yeterli koruma sağlandığını göstermez. Ürünün kullanım amacı, risk kategorisi, ilgili standartları ve test verileri de kontrol edilmelidir.
EN 388 mekanik risklere karşı koruyucu eldivenlerin performansıyla ilgilidir. EN ISO 374 ise kimyasal ve mikroorganizma riskleriyle ilgili standart serisidir. Bir standarda uygunluk diğer risklere karşı korumayı otomatik olarak göstermez.
ISO 374-5 mikroorganizmalara karşı korumayla ilgili gereklilikleri tanımlar. Virüslere karşı koruma iddiası için ilgili ek test ve işaretleme gereklilikleri karşılanmalıdır. Yalnızca standart numarasından bütün mikroorganizmalara karşı koruma sonucu çıkarılmamalıdır.
Bu durum ürünün tek kullanımlık veya tekrar kullanılabilir olarak tasarlanmasına bağlıdır. Tek kullanımlık ürünler yeniden kullanılmamalıdır. Tekrar kullanılabilir ürünlerde üreticinin temizleme, dekontaminasyon ve kullanım sınırları esas alınmalıdır.
Eldivenin kullanım koşulları, kimyasalın özellikleri ve üretici talimatları dikkate alınmalıdır. Görünür hasar, kontaminasyon veya belirlenmiş kullanım sınırlarına ulaşılması değişim gerektirebilir. Görünür hasar bulunmaması korumanın sürdüğünü garanti etmez.
Kimyasala dayanıklı eldiven seçimi, yalnızca malzemenin adına veya eldivenin kalınlığına bakılarak yapılmamalıdır.
Nitril, neopren, PVC, doğal lateks, butil ve farklı özel malzemeler belirli kimyasal uygulamalarda kullanılabilir. Ancak bu malzemelerin tamamı her kimyasala karşı aynı koruma özelliklerine sahip değildir.
EN ISO 374 standardı ve ilgili teknik testler, kimyasal koruyucu eldivenlerin performansını değerlendirmeye yardımcı olur.
Bununla birlikte Tip A, Tip B ve Tip C sınıflandırmaları, kimyasal harf kodları ve laboratuvar geçirgenlik süreleri doğru yorumlanmalıdır.
Özellikle üreticinin kimyasal dayanım tablosunda çalışılacak maddenin tanımlanması, derişimin karşılaştırılması ve gerçek temas koşullarının değerlendirilmesi önemlidir.
Ayrıca eldivenin uzunluğu, bedeni, mekanik performansı ve değiştirme prosedürü de korumanın önemli parçalarıdır.
Sonuç olarak doğru kimyasal eldiven, en kalın veya en yüksek koruma tipine sahip olan değil; çalışılacak kimyasala ve gerçek maruziyet koşullarına uygunluğu doğrulanmış eldivendir.
